Essays · Olfactory Art

Chypre de Coty. Một hòn đảo trong chai.

Người ta quên hòn đảo. Người ta nhớ rêu.

Bản đồ cổ đảo Síp, gợi tên gọi Chypre

Coty, 1917

Năm 1917, châu Âu đang ở giữa Thế chiến thứ nhất. Ở Paris, François Coty phát hành một chai tên là Chypre. Coty khi ấy đã là một nhà nước hoa lớn, được biết đến vì đưa nước hoa tới nhiều người hơn, và vì làm việc với những người làm chai giỏi nhất thời đó, trong đó có René Lalique.

Chữ Chypre không mới. Từ lâu trước đó, nó đã gắn với nhiều chế phẩm thơm ở châu Âu, như một loại bột thơm dựa trên rêu sồi. Trong thế kỷ mười chín, vài nhà nước hoa đã bán sản phẩm tên Chypre. Nhưng các chế phẩm ấy không có công thức chung.

Chai của Coty thì khác. Nó thành công lớn về thương mại, và cấu trúc của nó đủ rõ để người khác nhận ra và làm theo. Sau năm 1917, chữ Chypre không còn chỉ một món lẻ. Nó chỉ một cách dựng mùi.

Từ một cái tên có sẵn, Coty làm ra một mốc. Không phải bằng cách phát minh chữ, mà bằng cách cho chữ một hình dạng cố định.

Bergamot, rêu sồi, labdanum

Cấu trúc của Chypre được ghi nhận như sau: cam bergamot ở trên, hoa hồng và hoa nhài ở giữa, rêu sồi, labdanum và hoắc hương ở dưới. Phần hoa thường kín đáo. Thứ nổi lên là hai đầu: vị chua sáng của bergamot và nền ẩm, đắng, hơi khói của rêu.

Rêu sồi thực ra không phải rêu. Nó là một loài địa y, Evernia prunastri, mọc bám trên thân cây sồi, thu hái chủ yếu ở vùng Balkan và Maroc. Mùi của nó gợi đất sau mưa, mực, vỏ cây ẩm.

Labdanum là nhựa lấy từ cây cistus, một bụi cây vùng Địa Trung Hải. Nó cho mùi ấm, hơi da thuộc, hơi mật. Hoắc hương cho mùi đất khô và gỗ.

Đặt cạnh nhau, những thứ ấy tạo ra một cảm giác rất riêng: sáng và tối cùng lúc, tươi và cũ cùng lúc. Đó là dấu hiệu nhận ra một Chypre, dù chai ấy của nhà nào.

Síp: một hòn đảo thành tên một họ

Chypre là tên tiếng Pháp của đảo Síp, một hòn đảo ở phía đông Địa Trung Hải. Cái tên gợi một vùng đất ấm, nhiều đá, nhiều cây bụi thơm. Nhưng mùi của Coty không phải là bản ghi của hòn đảo. Rêu sồi của nó đến từ những khu rừng khác.

Sau thành công của Coty, các nhà khác làm biến thể trên cùng bộ khung. Năm 1919, Jacques Guerlain làm Mitsouko, thêm một mùi đào. Về sau có thêm những Chypre có aldehyde, có da thuộc, có mùi xanh của nhựa galbanum.

Trong bảng phân loại của Hiệp hội các nhà làm mùi Pháp, SFP, Chypre là họ D, với bảy nhánh. Một chai, mang tên một hòn đảo, trở thành tên của cả một họ.

Đó là một hành trình lạ của chữ. Tên một nơi chốn thành tên một vật. Rồi tên một vật thành tên một loại. Mỗi bước, hòn đảo lùi xa hơn một chút.

Rêu sồi hôm nay: quy định và thay đổi

Rêu sồi chứa atranol và chloroatranol, hai chất có thể gây kích ứng da mạnh. Quy chế (EU) 2017/1410 của Liên minh châu Âu cấm hai chất này trong mỹ phẩm. Từ ngày 23 tháng 8 năm 2019, sản phẩm mới chứa chúng không được đưa ra thị trường EU. Từ ngày 23 tháng 8 năm 2021, sản phẩm cũ cũng phải rút.

Tiêu chuẩn IFRA yêu cầu chiết xuất rêu sồi có mỗi chất dưới 100 ppm. Vì vậy rêu sồi dùng hôm nay là loại đã xử lý. Mùi của nó nhẹ hơn, ít sắc thái mực hơn rêu của năm 1917.

Chypre của Coty nguyên bản hôm nay không còn trên kệ. Những Chypre mới dựa nhiều hơn vào hoắc hương và các phân tử gỗ. Cái khung vẫn còn, nhưng vật liệu bên trong đã đổi.

Có lẽ đó là điều cuối cùng Chypre dạy: một cấu trúc sống lâu hơn nguyên liệu dựng nên nó. Hòn đảo đã lùi xa. Giờ đến lượt rêu.



Thành viên Penta