Essays · Modern Art

Naum Gabo. Head No. 2.

Một cái đầu làm bằng khoảng trống.

Naum Gabo, Head No. 2: tượng đầu người bằng thép dựng từ các mặt phẳng cắt nhau, để lộ khoảng trống bên trong

Tate · Tate


Một cái đầu mở ra

Head No. 2 là một tượng đầu và vai người. Nhưng nó không được đẽo từ đá hay đúc từ đồng như tượng chân dung truyền thống. Nó được dựng từ những tấm phẳng, cắt và ghép vuông góc hoặc chéo nhau, như các vách ngăn trong một cái hộp.

Nhìn từ phía trước, ta nhận ra trán, mũi, má, cằm, cổ. Nhưng mỗi phần đều là một mặt phẳng đứng, không phải một bề mặt cong. Giữa các mặt phẳng là khoảng trống. Ánh sáng đi vào trong tượng, bóng đổ bên trong tượng. Ta nhìn thấy cả phía trong của một cái đầu.

Khi người xem bước sang một bên, cái đầu đổi hẳn. Các mặt phẳng chồng lên nhau, khoảng trống khép lại rồi mở ra. Không có góc nhìn nào cho thấy toàn bộ.

Naum Gabo làm phiên bản đầu tiên năm 1916, khổ nhỏ. Gần năm mươi năm sau, năm 1964, ông làm một bản phóng lớn bằng thép. Bản phóng lớn ấy thuộc bộ sưu tập Tate ở London.

Na Uy, giữa chiến tranh

Gabo sinh năm 1890 ở Nga, tên khai sinh là Naum Pevsner. Trước chiến tranh, ông học ở Munich, theo các ngành khoa học tự nhiên và kỹ thuật, và đến với nghệ thuật qua con đường ấy. Ông lấy tên Gabo để phân biệt với người anh, hoạ sĩ và nhà điêu khắc Antoine Pevsner.

Khi Thế chiến thứ nhất nổ ra, hai anh em sang Na Uy. Chính ở đó, trong khoảng năm 1915 đến 1916, Gabo làm những tượng đầu dựng bằng mặt phẳng đầu tiên. Vật liệu ban đầu rất giản dị: gỗ dán, bìa cứng, kim loại tấm.

Cách làm này đến từ tư duy của một người học kỹ thuật. Một khối lập phương có thể được hiểu như một khối đặc. Nhưng nó cũng có thể được hiểu như những mặt phẳng cắt nhau, và khoảng không mà chúng bao lấy. Gabo áp dụng cách hiểu thứ hai cho một cái đầu người.

Không gian thay cho khối

Năm 1920, trở về Moscow sau Cách mạng, Gabo cùng Pevsner công bố một văn bản ngắn gọi là Tuyên ngôn Hiện thực. Trong đó họ viết rằng điêu khắc không cần dựa vào khối đặc. Không gian và thời gian, theo họ, mới là những chất liệu thật của nghệ thuật mới.

Head No. 2 là minh chứng sớm cho ý tưởng ấy. Tượng không chiếm không gian theo kiểu một tảng đá. Nó mở ra, để không gian đi qua. Người xem không đứng trước một vật đặc, mà đứng trước một cấu trúc có thể nhìn xuyên qua.

Những năm ấy ở Nga, nhiều nghệ sĩ cùng đi theo hướng dựng hình bằng vật liệu công nghiệp. Tatlin là một tên tuổi lớn của hướng đó, và sau này còn được một nghệ sĩ Mỹ tưởng niệm bằng đèn huỳnh quang, trong loạt monument cho V. Tatlin của Dan Flavin. Gabo khác Tatlin ở chỗ ông không muốn nghệ thuật chỉ phục vụ sản xuất. Ông giữ nó ở vùng của hình và không gian thuần tuý.

Bản phóng lớn năm 1964

Gabo rời Nga năm 1922, sống ở Berlin, Paris, London, rồi sang Mỹ. Suốt đời, ông trở đi trở lại với những tác phẩm đầu tiên của mình, làm lại chúng bằng vật liệu mới, ở kích thước khác.

Bản thép năm 1964 của Head No. 2 là một lần trở lại như vậy. Ở khổ lớn, tác phẩm không còn là một mô hình để cầm trên tay. Nó đứng ngang tầm người xem, và các khoảng trống bên trong đủ rộng để mắt đi vào.

Thép cũng đổi nghĩa của tượng. Tấm bìa và gỗ dán gợi một thử nghiệm trong xưởng. Thép gợi một công trình. Cái đầu năm 1916, từng là một ý tưởng mong manh, nay có sức nặng của một kiến trúc nhỏ.

Nhưng điều cốt lõi không đổi. Nhìn vào Head No. 2, ta vẫn thấy một khuôn mặt được làm từ những gì nằm giữa các mặt phẳng. Hình không nằm ở vật liệu. Hình nằm ở khoảng trống.



Thành viên Penta