Essays · Modern Art
Pablo Picasso. Guernica.
Một bức tranh biết chờ.
Museo Reina Sofía · Museo Reina Sofía
Một bức tranh cho một gian trưng bày
Năm 1937, chính phủ Cộng hòa Tây Ban Nha đặt Picasso một tác phẩm lớn cho gian Tây Ban Nha tại Triển lãm Quốc tế Paris. Đất nước đang ở giữa nội chiến. Picasso khi ấy sống và làm việc ở Paris.
Rồi tin đến. Thị trấn Guernica ở xứ Basque bị không quân Đức ném bom vào cuối tháng 4 năm 1937. Đó là Quân đoàn Condor, đơn vị không quân của Đức Quốc xã chiến đấu cho phe đối lập với chính phủ Cộng hòa. Picasso thấy những bức ảnh in trên các tờ báo Pháp. Ông bắt tay vào vẽ.
Theo Bảo tàng Reina Sofía ở Madrid, bức tranh được thực hiện ở Paris từ ngày 1 tháng 5 đến ngày 4 tháng 6 năm 1937. Hơn một tháng cho một tấm toan sơn dầu cao 349,3 phân, dài 776,6 phân. Đứng trước nó, người xem không thể nhìn hết trong một lần. Phải lùi lại, đi dọc theo nó, như đi dọc một bức tường.
Đen, trắng và xám
Picasso gạt bỏ màu sắc. Cả bức tranh chỉ có những sắc độ xám, kỹ thuật mà giới hội họa gọi là grisaille. Reina Sofía cho rằng khổ ngang và sự vắng mặt của màu là một cách gợi đến điện ảnh và ảnh báo chí, hai phương tiện mà người châu Âu thời ấy dùng để biết chuyện chiến tranh.
Bố cục dựng theo hình kim tự tháp, một cấu trúc quen thuộc của tranh lịch sử. Picasso vay từ những bậc thầy đi trước như Rubens, Delacroix, David, Goya. Ông cũng vay từ chính mình: nhiều yếu tố của Guernica đã xuất hiện trong bản khắc Minotauromachy mà ông làm năm 1935.
Nhà sử học nghệ thuật Anthony Blunt chia các nhân vật thành hai nhóm. Nhóm thứ nhất là ba con vật: con bò, con ngựa bị thương, và một con chim có cánh gần như lẫn vào nền tối bên trái. Nhóm thứ hai là con người: một người lính đã chết nằm dưới đất, một người phụ nữ nhoài ra cửa sổ phía trên bên phải, tay cầm ngọn đèn, một người mẹ bên trái gào khóc ôm đứa con đã chết, một người phụ nữ lao vào từ bên phải, và một người giơ hai tay lên trời trong khi ngôi nhà sau lưng đang cháy.
Điều đáng chú ý là không một chi tiết nào trong bức tranh hay trong các bản phác thảo chỉ thẳng tới Guernica. Không có địa danh, không có máy bay, không có ngày tháng. Tên thị trấn chỉ nằm ở tiêu đề. Phần còn lại là một lời phản đối chung, gửi tới sự tàn bạo của chiến tranh ở bất cứ đâu.
Hơn bốn mươi năm xa nhà
Chính phủ Cộng hòa mua bức tranh từ Picasso ngay năm 1937. Nhưng hai năm sau, phe Cộng hòa thua nội chiến. Rồi Thế chiến thứ hai nổ ra. Picasso quyết định giao Guernica cho Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại New York giữ, cho tới khi chiến tranh kết thúc.
Chiến tranh kết thúc, nhưng Tây Ban Nha vẫn nằm dưới một chế độ độc tài. Năm 1958, Picasso gia hạn việc cho mượn không thời hạn, kèm một điều kiện: bức tranh chỉ về Tây Ban Nha khi dân chủ được khôi phục. Ông mất năm 1973, trước khi điều kiện ấy thành hiện thực.
Năm 1981, Guernica về tới Tây Ban Nha. Nó được treo ở Casón del Buen Retiro, một phần của Bảo tàng Prado. Năm 1992, bức tranh được chuyển sang Bảo tàng Reina Sofía. Để di chuyển tấm toan khổng lồ ấy, người ta đóng riêng một thùng gỗ để toan không bị cuộn lại, cải tạo một chiếc xe chuyên dụng và dựng một thang nâng riêng để đưa nó vào phòng. Nhà làm phim Tino Calabuig đã quay lại chuyến đi ngắn ấy từ góc nhìn của người đứng trên phố.
Căn phòng nơi nó treo
Bảo tàng Reina Sofía kể một chi tiết ít người biết. Căn phòng nơi Guernica đang treo, trong thời nội chiến, là nơi chăm sóc những người sống sót sau các trận ném bom từ trên không của Quân đoàn Condor, chính đơn vị đã ném bom thị trấn Guernica. Tòa nhà khi ấy là một bệnh viện.
Nghĩa là bức tranh không chỉ nói về một thảm kịch ở xa. Ở vị trí này, nó đứng trong một căn phòng từng chứng kiến những hậu quả tương tự, ngay tại Madrid. Tường và tranh cùng mang một ký ức.
Picasso còn vẽ nhiều nghiên cứu và những tác phẩm tiếp nối sau Guernica, trong đó có loạt tranh người phụ nữ khóc. Gương mặt ấy như bước ra khỏi tấm toan lớn để sống tiếp, lần này với màu sắc.
Ngày nay, Guernica được xem như biểu tượng phản chiến của thế kỷ 20. Nhưng đứng trước nó, điều người xem cảm thấy trước tiên không phải một biểu tượng. Là kích thước. Là sự im lặng của màu xám. Là cảm giác rằng mọi thứ đang xảy ra cùng lúc và không có chỗ nào để trốn.
Modern Art