Essays · Olfactory Art

Pamela Rosenkranz. Attraction (Red and Blue).

Có những lựa chọn được mùi làm thay ta.

Pamela Rosenkranz, Attraction (Red and Blue) tại Karma International: máy chiếu trên sàn chiếu ánh đỏ và xanh lên tường phủ tấm nhựa trong

Art in America · Art in America


Đỏ, xanh và nhựa trong

Mùa hè năm 2014, từ ngày 14 tháng 6 đến ngày 26 tháng 7, gallery Karma International ở Zürich trưng bày triển lãm My Sexuality của Pamela Rosenkranz. Tác phẩm trung tâm có tên Attraction (Red and Blue).

Tường gallery được phủ từ sàn lên trần bằng những tấm nhựa mỏng trong suốt. Mười một tấm nhôm mờ dựng tựa vào tường. Ánh sáng tự nhiên vào qua những ô cửa kính lớn nhìn ra phố. Trên sàn là sáu máy chiếu, ba máy chiếu ánh đỏ, ba máy chiếu ánh xanh.

Máy chiếu không chiếu hình ảnh nào. Chúng chỉ chiếu màu. Đỏ và xanh phủ lên tấm nhựa, lên tấm nhôm, lên người xem, cạnh tranh với ánh sáng ban ngày từ ngoài cửa sổ.

Hơi nóng mang mùi đi

Phần quan trọng nhất của tác phẩm thì không nhìn thấy được. Hơi nóng từ quạt của các máy chiếu đẩy một mùi pheromone tổng hợp lan khắp phòng. Một số bài viết mô tả đó là pheromone mô phỏng mùi của cầy hương, loài vật có tuyến mùi từng được dùng trong nước hoa từ rất lâu.

Máy chiếu vốn là công cụ của hình ảnh. Ở đây, nó thành công cụ của mùi. Ánh sáng là thứ người xem thấy. Mùi là thứ tác động lên họ. Hai thứ đi cùng một luồng nhiệt.

Người xem không được báo trước. Họ đi giữa ánh đỏ và xanh, nhìn những tấm nhôm, rồi rời đi. Có thể họ không bao giờ biết mình vừa hít vào một thứ gì.

Trong phần lớn tác phẩm dùng mùi, mùi là thứ được mời người xem chú ý tới. Ở Attraction, mùi làm việc ở phía sau. Nó không cần được gọi tên, không cần được khen hay chê. Nó chỉ cần có mặt trong không khí, đủ lâu, đủ gần. Chính sự im lặng ấy khiến tác phẩm khó chịu hơn một mùi nồng.

Con chuột và mùi của kẻ săn

Tác phẩm gợi đến một ký sinh trùng có tên Toxoplasma gondii. Ký sinh trùng này sinh sản trong cơ thể mèo. Khi nó nhiễm vào chuột, các nhà khoa học quan sát thấy chuột mất đi nỗi sợ bẩm sinh với mùi của mèo. Thậm chí chúng bị mùi ấy thu hút. Chuột tiến lại gần kẻ săn mình, và vòng đời của ký sinh trùng được khép lại.

Đó là một ví dụ hiếm thấy về việc ham muốn có thể bị một sinh vật khác điều khiển từ bên trong. Con chuột không chọn bị hấp dẫn. Một thứ khác đã chọn thay nó.

Rosenkranz đặt câu hỏi ấy cho con người. Khi ta thấy một mùi dễ chịu, một màu cuốn hút, một cơ thể hấp dẫn, bao nhiêu phần là ta chọn? Bao nhiêu phần là sinh học, hoá học, hay quảng cáo đã chọn trước?

Penta đọc màu đỏ và xanh trong phòng như hai màu của quảng cáo, của biển hiệu, của những thứ được thiết kế để kéo mắt ta về một phía. Rosenkranz đặt chúng cạnh một phân tử được thiết kế để kéo mũi ta về một phía. Mắt và mũi, cả hai đều đang bị dẫn đi.

Cơ thể như một vật liệu

Pamela Rosenkranz sinh năm 1979 ở Thuỵ Sĩ và làm việc ở Zürich. Tác phẩm của bà thường đi qua những vật liệu gần với cơ thể: màu da, chất lỏng, sản phẩm chăm sóc, mùi. Bà hỏi con người khác vật chất ở chỗ nào, và câu trả lời thường ít rõ ràng hơn ta tưởng.

Tên triển lãm, My Sexuality, nghe rất riêng tư. Nhưng những gì bên trong lại lạnh: nhựa, nhôm, máy chiếu, một phân tử tổng hợp. Sự hấp dẫn được tháo ra thành từng phần, như một cơ chế.

Một năm sau, Rosenkranz đại diện Thuỵ Sĩ tại Venice Biennale với Our Product, một bể chất lỏng màu da người. Attraction đi trước tác phẩm ấy, nhỏ hơn và kín đáo hơn. Nó không cần ai nhìn nó lâu. Nó chỉ cần người xem thở.



Thành viên Penta