Essays · Olfactory Art

Pamela Rosenkranz. Infection (Calvin Klein Obsession for Men).

Một mùi quyến rũ có thể là một cái bẫy.

Pamela Rosenkranz, Infection (Calvin Klein Obsession for Men): gò compost hình nón với đỉnh phát sáng xanh lá

'Sun Rise | Sun Set', exhibition view, Schinkel Pavillon. © Schinkel Pavillon and the artists; photo: Andrea Rossetti · ArtReview


Một ngọn núi nhỏ trong nhà

Ở Schinkel Pavillon, Berlin, năm 2021, giữa một không gian kính và bê tông, có một gò đất hình nón. Nó chiếm nhiều mét khối, đủ lớn để người xem phải đi vòng quanh. Đỉnh gò phát sáng màu xanh lá, dưới một luồng đèn màu tập trung.

Gò đất không phải đất vườn. Đó là một thứ compost nguyên sơ, giàu chất: than, phân người, xương động vật. Những thành phần thô nhất của một mảnh đất màu mỡ, thứ thường nằm khuất dưới chân, không ai mang vào phòng trưng bày.

Và nó được tẩm nước hoa. Không phải một mùi làm riêng cho tác phẩm, mà là một sản phẩm bán đại trà: Calvin Klein Obsession for Men. Tên đầy đủ của tác phẩm ghi rõ điều đó trong ngoặc đơn, như một nhãn thành phần.

Người bước vào phòng ngửi thấy hai thứ cùng lúc. Mùi đất ẩm, nặng. Và một mùi nước hoa nam mà nhiều người có thể đã từng ngửi trên cổ áo ai đó.

Vì sao lại là Obsession

Lựa chọn chai nước hoa không ngẫu nhiên. Obsession for Men chứa một thành phần tổng hợp có tác dụng như pheromone của mèo. Các nhà nghiên cứu động vật hoang dã từng dùng chính mùi này để dụ mèo lớn tới gần máy ảnh bẫy trong rừng. Một thứ được bán cho đàn ông để hấp dẫn người khác hoá ra cũng hấp dẫn một loài thú săn mồi.

Từ đây, tác phẩm nối về một mối quan tâm lâu năm của Pamela Rosenkranz, nghệ sĩ người Thuỵ Sĩ: toxoplasma, một loại ký sinh trùng mà mèo truyền sang người. Ký sinh trùng này sống một phần vòng đời trong mèo và có thể nằm trong cơ thể người mà không gây dấu hiệu rõ ràng. Nó là một ví dụ về việc sinh vật khác sống bên trong ta, lặng lẽ.

Đặt mùi pheromone mèo lên một đống phân và đất, Rosenkranz ghép những mảnh ấy lại: mèo, ký sinh trùng, đất, cơ thể người, và ham muốn được đóng chai. Tên tác phẩm là Infection, lây nhiễm. Thứ lây ở đây trước hết là mùi. Nó bám vào quần áo người xem khi họ bước ra.

Rosenkranz đã làm việc nhiều năm với những chất liệu của ngành tiêu dùng, như trong Our Product, nơi màu da và hoá chất công nghiệp được đặt vào phòng trưng bày. Infection đi tiếp theo hướng ấy, nhưng xuống sâu hơn, tới tận đất.

Mặt trời mọc, mặt trời lặn

Infection nằm trong triển lãm nhóm Sun Rise | Sun Set tại Schinkel Pavillon, từ cuối tháng 2 đến cuối tháng 7 năm 2021. Triển lãm quy tụ mười chín nghệ sĩ từ nhiều thế hệ, trong đó có Max Ernst, Karl Blossfeldt, Emma Kunz, Jean Painlevé, Pierre Huyghe, Neri Oxman và Ryuichi Sakamoto.

Chủ đề chung là mối quan hệ rắc rối của con người với thế giới tự nhiên: cảm giác bấp bênh của địa cầu, sự kinh ngạc, và những vòng tuần hoàn không thể dừng. Giữa những bức ảnh thực vật của Blossfeldt và những bộ phim khoa học của Painlevé, gò đất của Rosenkranz là thứ gần mặt đất nhất.

Compost là một vòng tuần hoàn thu nhỏ. Thứ đã chết phân huỷ thành đất, đất nuôi thứ sống. Rosenkranz thêm vào vòng ấy một sản phẩm của thị trường, như để hỏi: ham muốn của con người, được thiết kế và đóng chai, có nằm ngoài vòng tuần hoàn ấy không? Hay nó cũng chỉ là một mắt xích, như ký sinh trùng, như con mèo?

Tác phẩm không trả lời. Nó chỉ phát sáng xanh, lặng lẽ, và toả mùi. Người xem đứng trước gò đất, vừa bị hút lại vừa muốn lùi ra. Chính sự lưỡng lự ấy là điều tác phẩm muốn người xem nhận ra ở mình.



Thành viên Penta