Essays · Olfactory Art
Pope.L. Claim (Whitney Version).
Một con số cũng có mùi, nếu nó làm bằng thịt.
Photo Maximilíano Durón/ARTnews · ARTnews
Một căn phòng màu hồng
Tháng 3 năm 2017, Whitney Biennial mở cửa ở Whitney Museum of American Art, New York. Trên một tầng triển lãm có một khối phòng vuông, mặt ngoài sơn hồng, mặt trong sơn xanh bạc hà. Người xem có thể đi vòng quanh nó, rồi bước vào bên trong như vào một gallery riêng.
Cả mặt trong lẫn mặt ngoài của các bức tường được phủ bằng một lưới đều đặn, từ sàn lên trần. Mỗi ô trong lưới là một lát xúc xích bologna, loại thịt nguội rẻ tiền quen thuộc trong bữa trưa của người Mỹ. Tổng cộng 2.755 lát.
Trên mỗi lát thịt, Pope.L gắn một tấm ảnh chân dung nhỏ, photocopy, chụp một người New York bất kỳ. Tác phẩm có tên Claim (Whitney Version).
Ở một góc, trên tường, có một đoạn văn bản của nghệ sĩ, đặt cạnh một chai MD 20/20, loại rượu vang trái cây rẻ tiền. Gần đó còn có một bài thơ ngắn, tả những lát thịt đang rỉ mỡ.
Một phép đếm cố tình lệch
Con số 2.755 không phải ngẫu nhiên. Theo văn bản đi kèm, số lát bologna được tính dựa trên tỷ lệ người Do Thái trong dân số New York. Những gương mặt trên thịt được nói là đại diện cho họ.
Nhưng cũng chính văn bản ấy thừa nhận rằng phương pháp tính có phần sai lệch, và sai lệch có chủ ý. Những người trong ảnh được chụp ngẫu nhiên. Không ai biết họ có phải người Do Thái hay không. Tấm ảnh không nói được điều đó.
Đây là cốt lõi của Claim. Tác phẩm dựng lên một hệ thống trông rất khoa học: lưới đều, con số chính xác, mỗi người một ô. Rồi nó cho thấy hệ thống ấy rỗng thế nào. Việc gán một bản sắc cho một gương mặt, việc biến một nhóm người thành một tỷ lệ phần trăm, đều là những phép tính dựa trên giả định.
Tên tác phẩm, Claim, vừa có nghĩa là tuyên bố, vừa có nghĩa là đòi quyền sở hữu. Ai có quyền tuyên bố một người thuộc về nhóm nào? Ai đang đòi gì ở đây?
Thịt khô dần, mùi đổi dần
Bologna được để nguyên trên tường suốt kỳ triển lãm. Theo thời gian, những lát thịt khô lại, cong vênh, co rút. Mỡ và nước thịt rỉ xuống, chảy vào những khay đặt dưới chân tường.
Nghệ sĩ nhấn mạnh rằng thịt đang được ướp khô trong không khí, không phải đang thối. Trong tiếng Anh, động từ chỉ việc ướp thịt ấy cũng là động từ chỉ việc làm lành một vết thương, một căn bệnh. Một lát thịt đang được làm cho bền, và cùng lúc một vết thương xã hội đang chờ được làm lành. Pope.L để hai nghĩa ấy nằm cạnh nhau, không giải quyết.
Mùi là phần không thể tránh của tác phẩm. Báo chí thời điểm ấy ghi nhận mùi nồng trong và quanh căn phòng hồng. Người xem có thể không đọc văn bản, không nhìn kỹ các gương mặt. Nhưng họ không thể không ngửi.
Khi thịt cong lại, những tấm ảnh gắn trên đó cũng cong theo. Gương mặt méo đi, khó nhận ra. Dấu hiệu nhận dạng mà hệ thống cố gắn lên mỗi người dần bị chính vật liệu xoá.
Một nghệ sĩ của những vật khó chịu
Pope.L, tên đầy đủ William Pope.L, là nghệ sĩ người Mỹ nổi tiếng với những màn trình diễn bò trên phố, trong đó ông bò bằng tay và gối qua những con đường New York. Ông thường dùng những vật liệu rẻ, dễ hỏng, dễ gây khó chịu, thường là đồ ăn hằng ngày. Chúng mang theo tầng nghĩa về giai cấp, chủng tộc, cơ thể.
Claim (Whitney Version) mang về cho ông giải Bucksbaum năm 2017, giải thưởng Whitney trao cho một nghệ sĩ của kỳ Biennial.
Có thể đọc thêm về một tác phẩm khác của ông trong bài về The Beginning of the World.
Ở Claim, Pope.L không nói bằng khẩu hiệu. Ông để một vật bình thường, một lát thịt nguội, làm việc theo đúng bản chất của nó: khô đi, chảy mỡ, và bốc mùi. Người xem tự đi từ mùi ấy tới câu hỏi.
Olfactory Art