Essays · Olfactory Art

René Lalique cho Coty. Cyclamen.

Hai cái tên trên một lớp thuỷ tinh.

René Lalique, lọ nước hoa Cyclamen cho Coty: thuỷ tinh ép khuôn và thổi khuôn, phủ patina

© Victoria and Albert Museum, London; Sir Claude Phillips Bequest · Victoria and Albert Museum (V&A)


Một chiếc lọ cao 14 cm

Cyclamen là một lọ nước hoa do René Lalique thiết kế năm 1909 cho nhà nước hoa Coty. Lọ cao 14 cm, làm bằng thuỷ tinh ép khuôn và thổi khuôn, bề mặt phủ patina để các đường nổi rõ lên dưới ánh sáng.

Chiếc lọ trong bộ sưu tập của Victoria and Albert Museum ở London được làm tại xưởng thuỷ tinh Combs la Ville, ở vùng Seine et Marne, Pháp. Nó vào bảo tàng năm 1924, qua di tặng của Sir Claude Phillips, và nay được trưng bày trong phòng Thuỷ tinh của bảo tàng.

Trên thân lọ, bảo tàng ghi nhận ba dòng chữ đúc nổi trong thuỷ tinh: Coty Paris, Lalique Deposé, và Cyclamen Coty Paris. Tên mùi hương, tên nhà nước hoa, tên người thiết kế lọ. Cả ba nằm chung một bề mặt.

Cái tên Cyclamen là tên một loài hoa. Nhưng trên chiếc lọ, nó trước hết là một chữ. Người đứng trước tủ kính đọc được tên mùi trước khi biết mùi ấy ra sao.

Người làm mùi gặp người làm lọ

Theo V&A, nhà sản xuất mỹ phẩm và nước hoa François Coty đặt Lalique thiết kế lọ nước hoa lần đầu vào năm 1908. Cyclamen là thiết kế đầu tiên ra đời từ lần hợp tác ấy. Những chiếc lọ đầu tiên được làm ở Baccarat, một xưởng thuỷ tinh lâu đời của Pháp.

Trước đó, Lalique đã nổi tiếng với trang sức theo phong cách Art Nouveau. Ông quen làm những vật nhỏ, cầm trong tay, nhìn ở khoảng cách rất gần. Lọ nước hoa đòi hỏi đúng loại chú ý ấy: một vật nằm trên bàn, được nhấc lên, xoay trong tay, mở ra mỗi ngày.

Sự hợp tác thành công đến mức Lalique đổi hẳn hướng làm việc. Mùa thu năm 1908, ông thuê xưởng thuỷ tinh ở Combs la Ville của Compagnie Générale d'Électricité. Năm 1913, ông mua lại xưởng. Một người thợ kim hoàn trở thành một nhà sản xuất thuỷ tinh, và lọ nước hoa là cánh cửa đưa ông vào nghề mới.

Khuôn đúc và số nhiều

Thuỷ tinh ép khuôn và thổi khuôn có một đặc điểm: cùng một khuôn cho ra nhiều chiếc lọ giống nhau. Đây không phải một món trang sức làm một lần cho một người. Đây là một thiết kế được nhân lên, để mỗi người mua mùi Cyclamen đều cầm một chiếc lọ như nhau.

Vì thế Cyclamen thường được nhắc đến như một trong những bước đầu của một kiểu hợp tác mới, giữa người thiết kế thuỷ tinh và nhà nước hoa. Chiếc lọ không còn là cái chai chung chung mua sẵn để đổ mùi vào. Nó được thiết kế riêng cho một mùi, mang tên mùi ấy trên thân, và được làm ra với số lượng lớn.

Lớp patina là chi tiết đáng chú ý. Nó làm các phần lõm tối đi và các phần nổi sáng lên. Một chiếc lọ đúc hàng loạt vẫn giữ được chiều sâu của một vật được chăm chút. Nhìn gần, mắt bị giữ lại trên bề mặt trước khi nghĩ đến thứ bên trong.

Vì sao Cyclamen đáng nhớ

Mùi Cyclamen của Coty năm 1909 không còn ai ngửi được như ngày đầu. Nước hoa bay hơi, biến chất, cạn. Nhưng chiếc lọ vẫn ở trong tủ kính ở London, với tên mùi đúc trên thân.

Đó là điều làm Cyclamen khác một chiếc chai bình thường. Nó chứng minh rằng vật chứa mùi có thể được đọc như một tác phẩm riêng, có tác giả, có năm, có nơi sản xuất. Người ta nhớ mùi qua cái lọ, và nhớ cái lọ qua cái tên.

Hai mươi năm sau, Lalique vẫn làm lọ cho các nhà nước hoa, nhưng khi ấy chiếc lọ đã bắt đầu làm thêm những việc khác ngoài việc chứa. Có thể đọc tiếp ở bình xịt Calendal cho Molinard, nơi chiếc lọ không chỉ giữ mùi mà còn đưa mùi ra không khí.



Thành viên Penta