Essays · Olfactory Art

René Lalique cho Molinard. Calendal.

Chiếc lọ biết đưa mùi ra không khí.

René Lalique, bình xịt nước hoa Calendal cho Molinard: thân thuỷ tinh hình trứng, dải thiếu nữ khiêu vũ men xanh, nắp đồng thau

© Victoria and Albert Museum, London; Given by R.J.C. Hildyard · Victoria and Albert Museum (V&A)


Một bình xịt cho Grasse

Calendal là một bình xịt nước hoa do René Lalique thiết kế tháng 7 năm 1929, làm ra khoảng năm 1930. Chiếc bình trong bộ sưu tập của Victoria and Albert Museum ở London cao 10 cm, rộng 8 cm, gồm thân thuỷ tinh, lớp men và phần kim loại bằng đồng thau.

Theo V&A, chiếc bình được làm riêng cho nhà nước hoa Molinard, có cơ sở ở Grasse và Paris. Dưới đáy bình, dòng chữ Molinard Paris France được khắc bằng axit. Trên vành kim loại còn một dòng khắc nhỏ nhắc lại tên Molinard, Grasse, Paris cùng những ký hiệu khó đọc hết.

Molinard được thành lập ở Grasse năm 1849. Calendal là tên một mùi của nhà này, ra mắt năm 1929. Theo Bảo tàng Lalique, cái tên lấy từ tác phẩm thơ của Frédéric Mistral, nhà thơ viết bằng tiếng Provence, vùng đất của chính Grasse.

Dải người khiêu vũ

Thân bình có hình trứng. Trên bề mặt là những đường nổi, được thổi trong khuôn bằng máy rồi phủ patina. Quanh thân chạy một dải phù điêu những thiếu nữ khoả thân đang khiêu vũ, tô bằng men xanh lá. Trên đỉnh là nắp đồng thau.

Những hình người nối nhau thành vòng. Không có điểm đầu, không có điểm cuối. Xoay bình trong tay, điệu múa cứ tiếp tục. Màu men xanh làm các hình nổi lên trên nền thuỷ tinh, như bóng người in lên một tấm kính mờ.

Đây là Lalique của cuối những năm 1920. Các đường nét gọn hơn thời Art Nouveau, nhịp điệu đều hơn, gần với tinh thần Art Deco. Nhưng thói quen cũ vẫn còn: ông vẫn đặt hình người lên vật, vẫn để ánh sáng làm phần việc cuối cùng.

Từ chứa đến thả

Một lọ nước hoa thông thường có nút. Người dùng mở nút, chấm mùi lên da, đóng nút lại. Một bình xịt thì khác. Nó biến chất lỏng thành những hạt nhỏ bay trong không khí. Mùi không đi thẳng từ chai sang da. Nó đi qua một khoảng không trước đã.

Cơ chế ấy thay đổi cả cách người dùng nhìn chai nước hoa. Chai không còn chỉ là nơi mùi được cất giữ. Nó là điểm xuất phát. Mùi bắt đầu đời sống thật của nó khi đã ra khỏi vòi xịt, gặp không khí, gặp hơi ấm của cơ thể và của căn phòng.

Vì thế bình xịt là một vật của động tác. Tay bóp, không khí đẩy, mùi bay ra. Mỗi lần dùng là một cử chỉ nhỏ, lặp lại mỗi ngày, gần như một nghi thức trước khi ra khỏi nhà.

Dải thiếu nữ khiêu vũ quanh thân bình khớp với cử chỉ ấy. Chúng không đứng nghiêm như hai người phụ nữ đỡ lư hương trong các bản khắc thời Phục hưng. Chúng chuyển động. Chiếc bình nói bằng hình ảnh điều nó làm bằng chức năng: đưa mùi vào chuyển động.

Vì sao Calendal đáng nhớ

Calendal cho thấy chiếc lọ nước hoa đã đi xa thế nào trong hai mươi năm. Từ lọ Cyclamen cho Coty năm 1909, nơi tên mùi được đúc vào thuỷ tinh, đến một bình xịt năm 1929 mà hình dáng kể về cách mùi rời khỏi chai.

Nó cũng cho thấy một mối quan hệ riêng. Chiếc bình này chỉ dành cho Molinard. Không phải mẫu chung bán cho mọi nhà nước hoa. Người thiết kế thuỷ tinh ở Paris và nhà nước hoa ở Grasse cùng dựng nên một vật mang tên của một bài thơ vùng Provence.

Ngày nay, chiếc bình nằm trong kho của V&A, được mang ra khi có người đặt xem. Nó không còn xịt được nữa. Nhưng những thiếu nữ men xanh vẫn khiêu vũ quanh thân bình, thay cho làn mùi đã bay đi.



Thành viên Penta