Essays · Photography
Robert Mapplethorpe. Calla Lily.
Bông hoa được nhìn như một pho tượng.
Guggenheim · Guggenheim
Một bông hoa, một nền trơn
Calla Lily là một bức ảnh đen trắng in trên giấy bạc gelatin, chụp năm 1986. Trong khung hình vuông có một bông hoa rum. Cuống dài, cánh hoa cuộn thành một chiếc phễu, nhuỵ vàng thò ra ở giữa, dù trong ảnh đen trắng nó chỉ còn là một khối sáng hơn. Phía sau là nền trơn. Không có gì khác.
Robert Mapplethorpe chụp hoa rum nhiều lần trong những năm cuối đời. Guggenheim giữ nhiều bản in mang cùng một tên Calla Lily, và các bảo tàng khác như Getty cũng vậy. Đây không phải một bức ảnh đơn lẻ tình cờ, mà là một chủ đề ông quay lại.
Ánh sáng trong ảnh được sắp đặt kỹ. Nó đi dọc theo mép cánh, để phần trong của phễu chìm vào bóng. Bông hoa có thể tích, gần như sờ được. Người xem không nhìn một bông hoa đang sống trong vườn, mà nhìn một vật được đặt lên bệ.
Hoa, chân dung và tượng
Mapplethorpe sinh năm 1946 ở New York và mất năm 1989. Ông được biết đến rộng rãi qua những bức chân dung, những bức ảnh khoả thân, và những bức ảnh gây tranh cãi về cơ thể. Hoa là một nhánh khác trong cùng một thực hành. Ông chụp hoa trong studio, dưới đèn, trước phông, như chụp người mẫu.
Khi Guggenheim giới thiệu các ảnh của ông, bảo tàng đặt cạnh nhau ba loại chủ đề: khoả thân, hoa và tượng. Điểm chung của ba loại ấy là tinh thần cổ điển. Cơ thể được chụp như đá cẩm thạch. Hoa được chụp như cơ thể. Tượng được chụp như người sống. Mọi thứ đều quy về hình khối, đường viền và bề mặt.
Các nhà đấu giá và bảo tàng khi mô tả hoa của Mapplethorpe thường nói tới một điều: mỗi bông được chụp ở độ đẹp nhất, thẳng và căng. Không có cánh rũ, không có vết héo. Đó là một cách nhìn khác hẳn với Irving Penn, người chờ hoa qua khỏi lúc đẹp nhất. Mapplethorpe tìm sự hoàn hảo, và ông dựng nó bằng ánh sáng.
Khung hình vuông cũng góp phần. Bản in Calla Lily ở Getty có hai cạnh bằng nhau. Trong một khung vuông, không có chiều nào thắng thế. Bông hoa đứng giữa, cân bằng, như một biểu tượng trên huy hiệu.
Vì sao một bông hoa rum
Hoa rum có một hình dáng rất đơn giản. Một cánh duy nhất cuộn lại, một cuống thẳng, không có nhiều cánh rối. Với người chụp tìm đường nét sạch, đó gần như là một hình học có sẵn trong tự nhiên.
Nó cũng là một loài hoa mang nhiều nghĩa trong văn hoá phương Tây: đám cưới, đám tang, sự tinh khiết. Mapplethorpe không kể những nghĩa ấy. Bức ảnh không có ngữ cảnh nào để gợi đám cưới hay đám tang. Nó chỉ đưa ra hình. Người xem mang nghĩa của mình vào.
Có người nhìn thấy trong hoa của Mapplethorpe một sự gợi cảm, vì cùng một người chụp đã chụp cơ thể với cùng một ánh sáng. Có người chỉ thấy sự tĩnh. Cả hai cách đọc đều có chỗ đứng, vì bức ảnh không chọn giúp ai.
Bức ảnh ở trong bảo tàng
Năm 1993, Quỹ Robert Mapplethorpe trao cho Guggenheim hơn 200 tác phẩm của ông, do bảo tàng tự chọn, cùng một khoản tài trợ. Món quà ấy mở ra chương trình nhiếp ảnh của bảo tàng và đặt tên cho một phòng trưng bày mang tên Mapplethorpe. Nhiều bức ảnh hoa, trong đó có những bản Calla Lily, nằm trong bộ sưu tập ấy.
Điều đó có ý nghĩa với một bức ảnh như Calla Lily. Nó được xếp vào kho của một bảo tàng nghệ thuật hiện đại, bên cạnh hội hoạ và điêu khắc, không phải trong một cuốn sách ảnh hoa. Bảo tàng coi nó là một tác phẩm về hình, không chỉ là ảnh đẹp.
Ngày nay nhìn lại, Calla Lily vẫn giữ được sự im lặng ấy. Một bông hoa đã héo từ lâu, còn hình của nó đứng yên trên giấy bạc. Cái còn lại không phải là bông hoa, mà là cách một người đã chọn nhìn nó.
Photography