Essays · Contemporary Art
Nam June Paik. TV Garden.
Một khu vườn nơi màn hình mọc cạnh lá.
Solomon R. Guggenheim Museum · Solomon R. Guggenheim Museum
Bước vào một khu vườn điện tử
TV Garden là một sắp đặt Nam June Paik làm năm 1974. Người xem bước vào một căn phòng phủ đầy cây xanh sống, rậm như một khoảnh rừng nhỏ. Lẩn giữa những tán lá là các màn hình video đủ mọi kích cỡ, có cái lớn, có cái nhỏ, nằm như những bông hoa mọc từ dưới đất lên.
Mọi màn hình cùng phát một đoạn băng: Global Groove, tác phẩm video Paik làm năm 1973 cùng John J. Godfrey. Âm thanh của đoạn băng lan khắp phòng, vừa là nhạc, vừa là giọng nói, chạy song song với ánh sáng chớp tắt của các màn hình.
Bảo tàng Solomon R. Guggenheim ở New York, nơi giữ tác phẩm, mô tả việc bước vào TV Garden là gặp một sự hoà trộn lạ lùng giữa tự nhiên và khoa học. Cây che bớt màn hình. Màn hình chiếu sáng lá cây. Không bên nào là nền cho bên nào.
Global Groove
Global Groove là một bản dựng dày đặc. Paik ghép những người biểu diễn từ khắp thế giới thành một dòng hình xoay cuồng: điệu nhảy, âm nhạc, khuôn mặt, màu sắc bị biến đổi bằng điện tử. Nó giống một kênh truyền hình tưởng tượng, phát cho cả hành tinh cùng lúc.
Đặt riêng trên một màn hình, Global Groove là một tác phẩm video. Nhân lên thành nhiều màn hình và thả vào giữa cây, nó thành một thứ khác. Không còn một điểm nhìn chính. Người xem đi giữa vườn, bắt gặp cùng một hình ảnh ở chỗ này rồi chỗ khác, như gặp lại cùng một loài hoa nở ở nhiều góc.
Truyền hình, vốn là thứ được xem ngồi yên trong phòng khách, giờ phải được tìm giữa lá. Paik đảo ngược thói quen ấy. Ông từng nói muốn lộn trái truyền hình ra. TV Garden là một cách làm điều đó.
Người đặt tivi vào nghệ thuật
Paik thường được gọi là cha đẻ của nghệ thuật video. Ông sinh năm 1932 tại Seoul, đi từ châu Á sang châu Âu rồi tới Mỹ. Nền tảng của ông là âm nhạc và trình diễn, cùng mối quan tâm sớm tới điện tử. Ông tới New York vào giữa những năm 1960 và trở thành một gương mặt nổi bật của nhóm Fluxus.
Fluxus muốn biến những hành động thường ngày thành nghệ thuật. Trong video Button Happening, làm khoảng năm 1965, Paik chỉ cài rồi mở cúc áo. Ông cũng muốn người xem tham gia, không chỉ đứng ngoài, và thích đưa những yếu tố bất ngờ vào tác phẩm.
Paik làm việc với tivi bị can thiệp, trình diễn trực tiếp, chương trình phát sóng toàn cầu, video đơn kênh và sắp đặt. Ông làm tiếp những tác phẩm lớn về truyền hình, như Electronic Superhighway. Đầu thế kỷ 21, ông chuyển sang dùng tia laser như một chất liệu điêu khắc mới.
Khu vườn được dựng lại
Năm 2000, TV Garden được dựng lại cho triển lãm The Worlds of Nam June Paik tại Guggenheim New York. Một khu vườn không thể giữ nguyên như một bức tranh. Cây phải được trồng lại, màn hình phải được sắp lại. Mỗi lần dựng là một khu vườn mới, cùng một ý tưởng.
Bảo tàng nhận xét rằng TV Garden đặt ra một chuẩn mới cho những sắp đặt video bao quanh người xem và gắn với không gian cụ thể. Ảnh hưởng của nó còn thấy được nhiều thập niên sau, trong những căn phòng video của Gary Hill hay Bill Viola.
Hơn năm mươi năm sau khi ra đời, những chiếc tivi trong TV Garden đã thành đồ cổ. Nhưng cây thì không già theo kiểu ấy. Cây trong mỗi lần dựng lại luôn là cây của năm đó. Tác phẩm vì thế luôn mang hai thời cùng lúc: thời của màn hình và thời của lá.
Nguồn: Guggenheim
Contemporary Art