Essays · Contemporary Art

Rirkrit Tiravanija. untitled (he promised).

Một căn nhà chỉ đầy đủ khi có người ở trong.

Rirkrit Tiravanija, untitled 2002 (he promised): khung nhà bằng thép không gỉ và chrome, có ghế ngồi và cây xanh

Solomon R. Guggenheim Museum · Solomon R. Guggenheim Museum


Một ngôi nhà ở West Hollywood, làm lại bằng kim loại

Năm 1922, kiến trúc sư Rudolph M. Schindler dựng ngôi nhà của mình trên đường Kings Road, West Hollywood. Ngôi nhà nổi tiếng vì mặt bằng mở: các phòng nối vào nhau, trong nhà và ngoài vườn gần như không có ranh giới rõ. Gỗ, bê tông, kính. Một nơi được nghĩ ra cho việc sống chung.

Tám mươi năm sau, Rirkrit Tiravanija lấy ngôi nhà ấy làm khuôn. Ông không dựng lại bằng gỗ và bê tông. Ông thay chúng bằng thép không gỉ và thép mạ chrome. Theo Guggenheim, tác phẩm cao khoảng 2,9 mét, dài khoảng 12 mét, sâu khoảng 6 mét, gồm khung kim loại, ghế ngồi và cây sống, kèm một chương trình sinh hoạt công cộng diễn ra đều đặn.

Tên tác phẩm viết thường: untitled 2002 (he promised). Không có chữ in hoa nào ở đầu. Phần trong ngoặc là thứ duy nhất gợi ra một câu chuyện, và nó chỉ nói rằng đã có một lời hứa.

Tác phẩm hiện thuộc bộ sưu tập của Solomon R. Guggenheim Museum ở New York.

Người nghệ sĩ nấu ăn

Tiravanija được biết đến từ đầu thập niên 1990 qua một cử chỉ rất đơn giản: ông nấu ăn trong phòng trưng bày và mời khách cùng ăn. Không có vật thể để treo. Chỉ có bếp, nồi, bát đĩa, và những người lạ ngồi xuống cạnh nhau. Trước ông, các nghệ sĩ Fluxus đã từng biến việc làm đồ ăn thành tác phẩm, như một đĩa salad được trộn ngay trước khán giả. Guggenheim mô tả ông đã gạt bỏ vật thể nghệ thuật truyền thống để đặt người xem vào trung tâm.

Ông sinh ở Buenos Aires, là con của một nhà ngoại giao Thái Lan, lớn lên ở Thái Lan, Ethiopia và Canada. Cuộc sống di chuyển ấy đi vào cách ông làm việc. Mỗi tác phẩm thay đổi theo nơi nó được dựng và theo những người có mặt. Cùng một ý tưởng, ở một thành phố khác, sẽ thành một buổi tối khác.

Từ năm 1998, ông cùng các nghệ sĩ khác bắt đầu The Land ở Sanpatong, Thái Lan: một mảnh đất để trồng lúa, dựng nhà, thử nghiệm năng lượng mặt trời. Nghệ thuật ở đây gần với một cách sống hơn là một vật để ngắm.

Guggenheim đặt công việc của ông trong mạch nghĩ của Joseph Beuys về điêu khắc xã hội: xã hội tự nó là một chất liệu có thể được nặn. Với Tiravanija, chất liệu ấy là những tương tác nhỏ. Ăn chung một nồi. Ngồi chung một chiếc ghế dài.

Chrome thay cho gỗ

Tại sao lại là kim loại sáng bóng? Guggenheim dẫn lời Tiravanija rằng các bề mặt phản chiếu tạo ra một hình ảnh nhiều mặt của thực tại. Người ngồi trong nhà thấy mình trên các thanh chrome, méo đi, nhân lên. Một bữa ăn trở thành nhiều bữa ăn. Một cuộc trò chuyện hiện ra ở nhiều góc cùng lúc.

Khi được dựng lên, khung nhà trở thành sân khấu cho nhiều sinh hoạt: DJ chơi nhạc, chiếu phim, toạ đàm, lớp học cho trẻ em. Không có hoạt động nào là cố định. Tác phẩm chấp nhận mọi thay đổi của người dùng nó.

Trước đó, năm 1997, Tiravanija đã làm một việc tương tự với Glass House của Philip Johnson, dựng một phiên bản cỡ trẻ em trong vườn điêu khắc của MoMA. Ông lấy những ngôi nhà mẫu mực của kiến trúc hiện đại, những thứ thường chỉ được chụp ảnh và chiêm ngưỡng, rồi trả chúng về cho việc dùng hằng ngày.

Năm 2004, Tiravanija nhận giải Hugo Boss Prize do Guggenheim trao. Cùng năm, tác phẩm này được bảo tàng đưa vào bộ sưu tập.

Tác phẩm cần người ở

Đứng trước he promised lúc vắng người, ta thấy một khung kim loại, vài chiếc ghế, vài chậu cây. Không có gì bí ẩn. Không có gì để giải mã. Tác phẩm gần như im lặng.

Nó chỉ bắt đầu nói khi có ai đó đến. Một người mang thức ăn. Một nhóm trẻ ngồi vẽ. Một đêm chiếu phim, ánh sáng từ màn hình chạy trên các thanh chrome. Khi mọi người về, ngôi nhà lại trở về trạng thái chờ.

Đây là một câu hỏi khó cho bảo tàng. Làm sao lưu giữ một tác phẩm mà phần quan trọng nhất của nó là những buổi gặp gỡ đã qua? Bảo tàng giữ được khung thép. Nhưng những cuộc trò chuyện, mùi thức ăn, tiếng cười, thì không ai giữ được. Chúng chỉ tồn tại trong những người đã có mặt.

Có lẽ đó chính là lời hứa trong tên tác phẩm. Ngôi nhà hứa sẽ luôn ở đó. Phần còn lại tuỳ vào người đến.



Thành viên Penta