Essays · Olfactory Art

Sèvres, Jean-Claude Duplessis. Pair of Vases (Pots Pourris à Bobèches).

Mũi làm cho những bông hoa bằng sứ sống dậy.

Sèvres, Pots Pourris à Bobèches: cặp bình sứ mềm có chân nến, thân chạm lỗ, vẽ men màu và thếp vàng, hoa sứ trên đỉnh

Jean-Claude Duplessis, Pair of Vases (Pots Pourris à Bobèches). The Art Institute of Chicago, Joseph Maier and Arthur Lewis Liebman Memorial: Gift of Kenneth J. Maier, M.D. · Public domain


Chân nến và máy làm thơm phòng

Cặp bình này được làm ở xưởng sứ Sèvres, Pháp, khoảng năm 1759. Chất liệu là sứ mềm, vẽ men nhiều màu và thếp vàng. Hai chiếc cao gần bằng nhau: một chiếc 24,2 cm, chiếc kia 24,8 cm, cùng sâu 8,9 cm. Chúng thuộc bộ sưu tập của Art Institute of Chicago.

Tên gọi đã nói gần hết. Pot pourri là bình đựng hoa khô ướp hương. Bobèche là đĩa hứng sáp ở chân nến. Mỗi chiếc bình vừa là giá cắm nến, vừa là vật làm thơm phòng.

Theo Art Institute of Chicago, người ta cho pot pourri hoặc viên hương đang cháy vào phần chân bình. Mùi thoát ra qua những đường chạm thủng dọc hai bên thân và qua một khối nhô lên hình củ nằm giữa các chân nến. Trên đỉnh bình là những bông hoa bằng sứ.

Và đây là điều bảo tàng nhấn mạnh: mùi toả ra khiến những bông hoa sứ trông như đang sống.

Người thiết kế và người vẽ

Dáng bình do Jean Claude Duplessis thiết kế. Ông là nhà điêu khắc, sống từ khoảng 1695 đến 1774, và là người định hình phần lớn những kiểu bình của xưởng Vincennes rồi Sèvres trong nhiều năm. Phần vẽ trên cặp bình này được cho là của André Vincent Vieillard, người sống từ 1717 đến 1790 và làm việc ở xưởng từ 1752 đến 1790.

Xưởng sứ ra đời năm 1740 ở Vincennes, rồi chuyển về Sèvres, gần Paris. Cặp bình về Chicago như một món quà tặng, mang tên tưởng niệm Joseph Maier và Arthur Lewis Liebman, do Kenneth J. Maier trao lại. Từ phòng khách Pháp thế kỷ 18 đến một bảo tàng Mỹ, chúng đi qua hơn hai trăm năm. Mùi ban đầu thì không đi theo. Trong tủ kính hôm nay, chân bình trống, nến không thắp, và hoa sứ lại chỉ là hoa sứ.

Pot pourri à bobèches là một kiểu dáng, không phải một tác phẩm duy nhất. Metropolitan Museum of Art ở New York giữ một chiếc cùng kiểu, niên đại khoảng 1759 đến 1760, cũng gắn với Duplessis nhưng do những người khác vẽ. J. Paul Getty Museum giữ một cặp nền hồng và xanh lá, vẽ cảnh theo tranh thế kỷ 17. Cùng một hình dáng, mỗi cặp mang một lớp vẽ khác.

Điều không đổi giữa các phiên bản là cấu trúc: nến ở trên, mùi ở dưới, hoa sứ ở đỉnh, và những lỗ chạm để mùi đi lên.

Ánh sáng và mùi trên cùng một vật

Một căn phòng thế kỷ 18 về đêm cần hai thứ: ánh sáng và một mùi dễ chịu. Thông thường, đó là hai vật khác nhau. Một cây nến trên chân đèn. Một bình hoa khô ở góc phòng. Cặp bình Sèvres gom cả hai vào một chỗ.

Kết quả không chỉ tiện. Nó tạo ra một cảnh. Ánh nến chiếu xuống những bông hoa sứ, làm màu men sáng lên. Cùng lúc, mùi từ chân bình bốc lên qua những lỗ chạm. Người ngồi gần thấy hoa được soi sáng và ngửi thấy mùi hoa. Không có gì trong cảnh ấy là hoa thật.

Đây là một thiết kế cho giác quan, trước khi có từ ngữ để gọi như thế. Duplessis không chỉ làm một hình dáng đẹp. Ông làm một bộ máy nhỏ để đánh lừa người xem một cách dễ chịu. Mắt cung cấp hình ảnh, mũi cung cấp bằng chứng, và tâm trí tự kết luận rằng hoa đang nở.

Pots Pourris à Bobèches đáng nhớ vì nó cho thấy mùi hương có thể làm việc của một người kể chuyện. Nó không cần lời. Nó chỉ cần đứng cạnh một hình ảnh và để người ta tự tin rằng hai thứ thuộc về nhau. Cùng xưởng ấy, cùng nhà thiết kế ấy, có một chiếc bình khác dùng hội hoạ để chỉ đường cho mũi, xem pot pourri Pompadour.



Thành viên Penta