Essays · Contemporary Art
Susan Philipsz. War Damaged Musical Instruments.
Nhạc cụ đã vỡ. Hơi thở thì vẫn đi qua.
Tate · Tate
Mười bốn nhạc cụ, một khúc hiệu
Từ ngày 21 tháng Mười Một năm 2015 đến ngày 3 tháng Tư năm 2016, sảnh Duveen của Tate Britain được giao cho âm thanh. Thứ chiếm không gian không phải một khối điêu khắc, mà là những nốt kèn đi dọc chiều dài của sảnh.
Susan Philipsz thu âm mười bốn nhạc cụ bộ đồng và bộ hơi của Anh và Đức. Tất cả đều từng bị hư hại trong các cuộc xung đột suốt hai trăm năm qua. Có chiếc bị móp, có chiếc thủng, có chiếc cong vẹo đến mức khó nhận ra hình dáng ban đầu. Vài chiếc có từ thời Thế chiến thứ nhất.
Những nốt được thu dựa trên khúc hiệu quân đội The Last Post. Nhưng khúc hiệu bị tách ra nhiều đến mức gần như không còn nhận ra. Mười bốn bản thu, mười bốn kênh âm thanh. Tate lưu tác phẩm dưới dạng âm thanh mười bốn kênh, đơn âm.
Người đến xem không thấy một dàn nhạc. Họ nghe từng nốt đến từ một hướng, rồi một nốt khác từ hướng khác, như những người lính gọi nhau qua một khoảng rộng. Giữa các nốt là khoảng lặng dài. Trong khoảng lặng ấy, người ta chờ, và nhận ra mình đang chờ một giai điệu không bao giờ đến trọn.
Điều những chiếc kèn còn làm được
The Last Post có một lịch sử cụ thể. Nó từng là hiệu lệnh báo cho những người lính bị lạc và bị thương rằng đã an toàn để quay về doanh trại. Ngày nay nó được thổi như lời tiễn biệt cuối cùng trong tang lễ quân đội và các buổi lễ tưởng niệm.
Philipsz nói bà không quan tâm lắm đến việc tạo ra âm nhạc. Bà muốn nghe xem những nhạc cụ này còn phát ra được âm thanh gì, kể cả khi âm thanh ấy chỉ là hơi thở của người thổi đi qua thân kèn đã hỏng. Theo bà, mọi bản thu đều mang một sự hiện diện rất rõ của con người.
Vì thế điều người xem nghe được không phải một giai điệu hoàn chỉnh. Đó là những nốt đứt, những tiếng rè, những khoảng im. Có lúc chỉ là gió. Chính những chỗ hỏng làm cho tiếng kèn trở nên riêng. Một chiếc kèn mới sẽ thổi đúng. Một chiếc kèn đã qua chiến tranh thổi ra đúng những gì nó đã chịu.
Nghe kỹ, người ta nhận ra rằng tác phẩm không nói về chiến thắng hay anh hùng. Nó nói về những gì còn lại sau cùng: một vật méo mó và một người vẫn cố thở qua nó.
Âm thanh đi qua kiến trúc
Philipsz đã nhận giải Turner năm 2010 với những tác phẩm âm thanh đặt trong không gian. Ở Tate Britain, bà làm việc với kiến trúc của sảnh Duveen, sắp xếp một chuỗi âm thanh di chuyển từ đầu này sang đầu kia. Người xem đi dọc sảnh cũng là đi theo tiếng kèn.
Nơi đặt tác phẩm cũng có ký ức riêng. Theo Tate, một phần khu đất của bảo tàng từng là bệnh viện quân đội, nơi những người lính bị thương trong Thế chiến thứ nhất được đưa về. Tác phẩm thuộc chương trình nghệ thuật tưởng niệm một trăm năm Thế chiến thứ nhất.
Không cần nhìn thấy nhạc cụ, người nghe vẫn cảm được hình dạng của chúng qua âm thanh. Một nốt tắt nửa chừng gợi ra một lỗ thủng. Một tiếng rít gợi ra một ống kèn bị bóp. Âm thanh trở thành bản mô tả vết thương của vật.
Tate nhắc rằng tác phẩm cũng là lời nhắc về xung đột và mất mát vẫn đang có mặt trong thế giới hôm nay. Nó không kết thúc bằng một nốt cao. Nó kết thúc bằng một hơi thở, rồi im lặng. Ở một tác phẩm khác của thể loại này, Janet Cardiff dẫn người nghe đi qua thành phố bằng một giọng nói. Cả hai đều biết rằng âm thanh có thể giữ lại một nơi chốn lâu hơn hình ảnh.
Contemporary Art