Essays · Contemporary Art
Janet Cardiff. The Missing Voice (Case Study B).
Hai con phố chồng lên nhau: một con phố thật, một con phố đã thu.
courtesy Artangel · Artangel
Bắt đầu từ một thư viện
Năm 1999, Artangel mời nghệ sĩ Canada Janet Cardiff làm một tác phẩm ở East London. Kết quả là The Missing Voice (Case Study B), một cuộc đi bộ có âm thanh, dài khoảng 45 phút.
Điểm xuất phát là Whitechapel Library. Người tham gia nhận một máy nghe và tai nghe, rồi bắt đầu nghe. Một giọng phụ nữ vang lên, rất gần, gần như thì thầm. Giọng ấy bảo người nghe đi theo mình.
Từ đó, người nghe rời thư viện, đi qua khu Spitalfields về phía khu tài chính City of London. Trên đường có những cửa hàng quần áo, những sạp báo, một nhà thờ vắng người, và một sảnh ga tàu đông đúc. Giọng nói dặn khi nào rẽ, khi nào dừng, khi nào nhìn lên.
Thư viện ấy đóng cửa năm 2005. Toà nhà nay là một phần của Whitechapel Gallery. Nhưng tác phẩm vẫn còn.
Hai lớp âm thanh
Điều đặc biệt nằm ở cách âm thanh được ghi. Tiếng trong tai nghe không chỉ có giọng nói. Còn có tiếng bước chân, tiếng xe, tiếng người trò chuyện, tiếng còi xa. Những âm thanh ấy được thu ngay trên chính con đường người nghe đang đi.
Kết quả là người nghe nghe thấy hai con phố cùng lúc. Một con phố thật, đang ở quanh mình, với tiếng động của hôm nay. Một con phố đã được thu, với tiếng động của một ngày khác. Hai lớp chồng lên nhau đến mức nhiều lúc không biết tiếng nào là thật.
Có người quay đầu lại vì tưởng có ai đi sau lưng. Có người dừng lại vì tưởng xe sắp đến. Thân thể phản ứng với âm thanh trước khi đầu kịp phân biệt.
Cardiff dùng chính khoảng mơ hồ đó làm chất liệu. Tác phẩm không nằm trong tai nghe, cũng không nằm trên phố. Nó nằm ở chỗ hai thứ gặp nhau.
Một người phụ nữ mất tích
Câu chuyện trong The Missing Voice xoay quanh một người phụ nữ mất tích. Có giọng của một thám tử. Có những đoạn như lời thú nhận. Có những đoạn như phỏng đoán, và những đoạn như giấc mơ. Câu chuyện không đi theo một đường thẳng.
Giọng Cardiff lúc thì kể, lúc thì hỏi, lúc thì như nói với chính mình. Người nghe không được biết hết. Họ chỉ nhận từng mảnh, trong khi chân vẫn bước theo lời dặn.
Cái tên của tác phẩm có thể hiểu theo hai cách. Người mất tích là người phụ nữ trong truyện. Nhưng giọng nói cũng là một thứ vắng mặt: nó ở trong tai, mà người nói thì không ở đó. Người nghe đi cạnh một người không có thật trên phố.
Tác phẩm vì thế vừa giống một truyện trinh thám, vừa giống một buổi đi dạo với một người bạn đã rời xa.
Vẫn có thể nghe
Hơn hai mươi năm sau, The Missing Voice vẫn chưa kết thúc. Artangel đưa ba phần của cuộc đi bộ lên mạng để ai cũng có thể nghe hoặc tải về. Người nghe bắt đầu từ Whitechapel Gallery và đi lại đúng lộ trình cũ.
Chỉ có điều con phố đã khác. Cửa hàng đổi chủ. Toà nhà mới mọc lên. Tiếng động của năm 1999 trong tai nghe nay càng cách xa tiếng động của hôm nay. Tác phẩm không đổi, nhưng khoảng cách giữa hai lớp âm thanh ngày càng rộng.
Có thể nói thời gian đã tự viết thêm vào tác phẩm. Ban đầu nó là một câu chuyện về người mất tích. Giờ nó còn là bản ghi của một East London đã mất.
Những tác phẩm biết giữ lại một khoảnh khắc để người sau quay lại, như The Anemoia Device của Cyrus Clarke, đều cho thấy điều này: ký ức không nằm yên. Mỗi lần được mở ra, nó gặp một hiện tại mới.
Nguồn: Artangel
Contemporary Art