Essays · Contemporary Art
Tacita Dean. FILM.
Phim nhựa là một vật, không chỉ là hình.
Tate · Tate
Một dải phim đứng thẳng
Năm 2011, Tacita Dean nhận lời làm tác phẩm cho The Unilever Series, chuỗi dự án mỗi năm mời một nghệ sĩ lấp đầy Turbine Hall của Tate Modern. Căn sảnh này từng là gian tua bin của một nhà máy điện. Nó dài, cao, và khó lấp. Trước bà, Olafur Eliasson treo một mặt trời nhân tạo ở đây, Ai Weiwei trải hàng triệu hạt hướng dương bằng sứ.
Dean không mang vật gì vào. Bà mang một hình ảnh. Ở cuối sảnh, một tấm màn dựng đứng cao chừng 13 mét, và trên đó là một đoạn phim 35mm chiếu vòng, không tiếng, dài khoảng 11 phút. Khung hình không nằm ngang như màn ảnh rạp. Nó dựng dọc, như một dải phim được giơ lên trước ánh đèn.
Hai bên mép hình là hàng lỗ răng cưa, thứ giúp cuộn phim chạy qua máy. Bình thường người xem không bao giờ thấy chúng. Ở đây, chúng là khung của mọi thứ.
Tate ghi chất liệu của tác phẩm đơn giản: phim 35mm, chiếu, đen trắng và màu. Tên tác phẩm cũng đơn giản như vậy. FILM. Viết hoa toàn bộ, như một tấm biển.
Làm tất cả trong máy quay
Những gì xuất hiện trên màn không được ghép bằng máy tính. Dean dựng hình ngay trong máy quay, bằng những kỹ thuật cũ của điện ảnh: che một phần ống kính, quay chồng nhiều lần lên cùng một đoạn phim, tua ngược, quay tiếp. Mỗi lớp hình là một lần ánh sáng thật chạm vào nhũ tương thật.
Cách làm này chậm và không cho sửa sai. Một lần phơi sáng hỏng là phải làm lại từ đầu. Nhưng nó cũng cho ra những hình ảnh mà phim số khó bắt chước: các lớp ánh sáng thấm vào nhau, màu hơi lệch, hạt phim rung nhẹ trong từng khung.
Một bài viết trên tạp chí Tate Etc. năm 2014 nhìn tác phẩm theo hướng ít ai ngờ. FILM không tôn vinh phim như một thứ giản dị hay chân thật hơn phim số. Ngược lại, nó cho thấy phim nhựa vốn là một chất liệu lai, có thể tạo ảo ảnh và dựng nên những thế giới không có thật. Điều Dean đặt lên trước là hành động làm ra hình, không phải việc máy ghi lại thế giới.
Nói cách khác, FILM không phải một bức ảnh chụp thực tại. Nó là một vật được làm bằng tay, từng khung một.
Chân dung một chất liệu đang mất
Để hiểu vì sao Dean chọn đề tài này, cần nhìn thời điểm. Đầu những năm 2010, điện ảnh chuyển sang số rất nhanh. Các nhà máy làm phim nhựa đóng cửa, các phòng lab ngừng tráng in. Phim 16mm, chất liệu Dean dùng suốt sự nghiệp, đứng trước nguy cơ không còn ai sản xuất.
Năm 2006, bà đã làm Kodak, một bộ phim dài khoảng 44 phút quay trong một nhà máy phim của Kodak ở Pháp sắp đóng cửa vì không còn đủ người mua. Một bộ phim về việc làm ra phim. Năm 2011, trước khi FILM khai mạc, bà vận động một bản kiến nghị gửi Kodak để giữ lại phim 16mm.
Dean không nói phim số tệ hơn. Bà nói hai thứ khác nhau, và điều bà xin là được cùng tồn tại: người muốn dùng phim nhựa vẫn còn lựa chọn đó, và cái mới lên ngôi không có nghĩa cái cũ phải bị xoá. Bà cũng gợi ý rằng khác biệt giữa hai chất liệu không chỉ là nhũ tương với điểm ảnh, mà còn là một thứ gần với thơ.
FILM là cách bà nói điều đó mà không cần chữ. Một hình ảnh cao như một toà nhà, làm bằng đúng chất liệu đang bị bỏ lại, đặt giữa một nhà máy điện cũ. Hai thứ của thời công nghiệp đứng trước nhau.
Vì sao nó còn ở lại
Sau khi đóng cửa ở Turbine Hall, FILM vào bộ sưu tập của Tate, là món quà từ hội viên Tate. Một tác phẩm vốn gắn với một căn phòng cụ thể nay được giữ như một vật có thể chiếu lại.
Điều khiến nó đáng nhớ không nằm ở từng hình ảnh trên màn. Người xem thường không nhớ chính xác mình đã thấy gì trong mười một phút ấy. Họ nhớ cảm giác đứng dưới một thứ rất cao, rất sáng, rất im lặng, và biết rằng ánh sáng đó đang đi qua một dải nhựa thật.
Phim nhựa có trọng lượng. Nó có mùi hoá chất trong phòng tráng, có vết xước, có thể cháy, có thể phai. FILM nhắc rằng mọi hình ảnh đều từng nằm trên một vật như thế. Khi vật ấy biến mất, một cách nhìn cũng biến theo.
Contemporary Art