Essays · Photography

Zoe Leonard. Analogue.

Cửa tiệm đóng lại, bức ảnh ở lại.

Zoe Leonard, Analogue: ảnh vuông mặt tiền một cửa tiệm nhỏ ở New York

Bắt đầu từ khu phố của mình

Cuối thập niên 1990, Zoe Leonard bắt đầu chụp khu phố bà đang sống: Lower East Side ở Manhattan, New York. Bà chụp mặt tiền cửa hàng, biển hiệu, tủ kính, những chi tiết nhỏ trên vỉa hè. Tiệm tạp hoá, tiệm bán đồ cũ, tiệm ảnh.

Đó là những cửa tiệm gia đình, mỗi tiệm một người chủ, một cách bày hàng riêng. Và chúng đang biến mất. Giá thuê tăng. Khu phố được làm mới. Chuỗi cửa hàng lớn thay thế từng góc phố. Leonard chụp chúng khi chúng vẫn còn mở cửa, nhưng đã có thể thấy trước ngày đóng.

Dự án kéo dài từ năm 1998 đến năm 2009. Hơn mười năm, bà quay lại những con phố ấy, có khi thấy một tiệm vẫn còn, có khi thấy tấm biển đã bị gỡ xuống.

Một chiếc máy ảnh cũ cho những thứ cũ

Leonard chụp bằng một chiếc Rolleiflex từ thập niên 1940. Bà gọi nó là một công cụ còn sót lại từ thời đại cơ khí. Đó không phải chi tiết kỹ thuật vô nghĩa. Những cửa tiệm bị bỏ lại được ghi bằng một chiếc máy cũng đang bị bỏ lại.

Máy Rolleiflex cho khung hình vuông. Ảnh được in bằng hai lối: in gelatin bạc cho ảnh đen trắng, in màu chromogenic cho ảnh màu, mỗi tấm khoảng 28 x 28 cm. Không bóng bẩy, không chỉnh sửa cho đẹp. Chúng trông như tư liệu, và chúng đúng là tư liệu.

Những gì trong khung hình rất bình thường. Biển hiệu bạc màu. Nhãn giá viết tay. Ma nơ canh. Bên trong một tiệm nhỏ chật hàng. Chính sự bình thường ấy là thứ đang mất: tính riêng của từng tiệm, sự đa dạng của một nền kinh tế nhỏ, lịch sử của một khu phố.

Theo dấu kiện quần áo cũ

Rồi Leonard đi xa hơn. Bà lần theo đường đi của hàng hoá cũ: quần áo đã qua sử dụng, biển quảng cáo bị bỏ, những tiệm ảnh Kodak của một công nghệ sắp hết thời. Chúng dẫn bà tới các chợ ở châu Phi, Đông Âu, Cuba, Mexico và Trung Đông.

Một hình ảnh lặp lại là kiện quần áo cũ, buộc chặt, được chuyển từ nơi này sang nơi khác. Nó xuất hiện ở New York, rồi lại xuất hiện trên một tấm biển vẽ tay của một nhà nhập khẩu quần áo cũ ở Kampala, Uganda. Rồi trong những khu chợ ở Kampala, áo sơ mi cũ được treo cẩn thận, che nắng, bày như trong tủ kính.

Như vậy, Analogue không chỉ là chuyện một khu phố. Nó cho thấy một mạng lưới. Thứ bị bỏ đi ở nơi này trở thành hàng hoá ở nơi khác. Toàn cầu hoá hiện ra qua những vật rất cụ thể.

412 bức ảnh, 25 chương

Bản đầy đủ của Analogue gồm 412 bức ảnh, chia thành 25 chương, treo thành lưới hoặc thành chuỗi dài. Tác phẩm ra mắt năm 2007, ở Wexner Center for the Arts và ở documenta 12. Về sau nó còn tồn tại dưới nhiều dạng khác: một bộ 40 bản in dye transfer, một cuốn sách, một căn phòng sắp đặt trọn vẹn. Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại New York đã trưng bày Analogue.

Đứng trước cả bức tường ảnh, người xem không nhìn từng cửa tiệm nữa. Họ thấy sự lặp lại. Tiệm này, tiệm kia, thành phố này, thành phố kia, cùng một kiểu đóng cửa. Quy mô của sự thay đổi chỉ hiện ra khi các ảnh đứng cạnh nhau.

Analogue vừa là tư liệu vừa là một bài tưởng niệm lặng lẽ. Nó ghi lại đời sống thường ngày đang phai, và cùng lúc đặt câu hỏi về những hệ thống khiến nó phai. Nó mời người xem nhìn chậm: cái gì còn, cái gì đã bị thay thế, và nhớ bằng hình ảnh nghĩa là gì.


Zoe Leonard – Analogue (1998–2009)

Thành viên Penta