Essays · Contemporary Art

Olafur Eliasson. The weather project.

Thời tiết là thứ ai cũng nói tới, và không ai nhìn kỹ.

Olafur Eliasson, The weather project: mặt trời nhân tạo màu vàng và màn sương trong Turbine Hall, Tate Modern

Tate Modern · Tate Modern


Một mặt trời trong Turbine Hall

Turbine Hall là sảnh lớn nhất của Tate Modern ở London, nguyên là gian tua bin của một nhà máy điện cũ. Mỗi năm, bảo tàng mời một nghệ sĩ làm một tác phẩm cho riêng không gian ấy, trong khuôn khổ The Unilever Series. Năm 2003, lượt thứ tư, người được mời là Olafur Eliasson, nghệ sĩ sinh năm 1967.

The weather project mở cửa từ ngày 16 tháng 10 năm 2003 đến ngày 21 tháng 3 năm 2004, vào xem miễn phí. Suốt mùa đông London năm ấy, ở cuối sảnh treo một mặt trời.

Mặt trời ấy được làm từ khoảng hai trăm ngọn đèn đơn tần, loại đèn vẫn dùng chiếu sáng đường phố, xếp thành một nửa vòng tròn sau một tấm màn. Trần sảnh được phủ bằng những khung nhôm căng màng gương. Nửa vòng tròn phản chiếu lên trần thành một vòng tròn trọn vẹn. Không gian sảnh, trong gương, cao gấp đôi.

Sương, gương và ánh sáng vàng

Đèn đơn tần chỉ phát ra một dải ánh sáng hẹp, màu vàng cam. Dưới thứ ánh sáng ấy, các màu khác gần như biến mất. Quần áo, khuôn mặt, túi xách đều về hai tông: vàng và đen. Cả sảnh như một tấm ảnh cũ.

Máy tạo sương phun hơi nước vào không khí. Sương tụ lại thành những đám như mây, rồi tan dần khắp sảnh. Có lúc mặt trời rõ nét. Có lúc nó mờ đi sau một lớp hơi. Thời tiết trong nhà cứ thế đổi, như thời tiết thật.

Eliasson không giấu cơ chế. Đi vòng ra phía sau hay nhìn kỹ lên trần, người xem thấy được cách mọi thứ vận hành: đèn, khung, máy. Ảo ảnh không bị phá vỡ bởi sự thật ấy. Nó chỉ trở thành một ảo ảnh mà ta tự nguyện bước vào.

Người nằm xuống sàn

Điều ít ai lường trước là cách công chúng phản ứng. Người ta không chỉ đứng nhìn. Họ nằm xuống sàn bê tông, thành từng nhóm, từng hàng. Họ nhìn lên trần gương và thấy chính mình, bé xíu, nằm dưới một mặt trời. Có người dùng thân mình xếp thành chữ để đọc được trong gương.

Một sảnh bảo tàng biến thành một bãi cỏ mùa hè giữa mùa đông. Người lạ nằm cạnh người lạ. Không ai hướng dẫn họ làm vậy.

Tác phẩm vì thế không nằm ở mặt trời, cũng không nằm ở tấm gương. Nó nằm ở những gì người ta làm khi đứng, rồi nằm, dưới chúng. Người xem trở thành một phần của hình ảnh, và thấy mình trong hình ảnh ấy.

Có lẽ đó là lý do người ta ở lại lâu. Một bức tranh treo tường thì nhìn vài phút là đi. Một mặt trời trong nhà thì mời người ta ngồi xuống, nằm xuống, chờ sương đến rồi tan. Thời gian trong sảnh chậm lại. Không ai vội. Giữa một thành phố lớn đang vào đông, có một nơi người ta được phép không làm gì, chỉ nằm dưới một thứ ánh sáng vàng và nhìn lên.

Chuyện thời tiết

Tate giới thiệu tác phẩm bằng một nhận xét của Samuel Johnson từ thế kỷ 18: khi hai người Anh gặp nhau, câu đầu tiên họ nói là về thời tiết, vội vàng báo cho nhau điều cả hai đều đã biết, trời nóng hay lạnh, nắng hay mây, gió hay lặng.

Eliasson lấy thứ chuyện phiếm ấy làm chủ đề. Thời tiết là thứ ta sống trong nó mỗi ngày, nhưng ít khi nhìn nó như một hiện tượng. Đưa nó vào một căn phòng, làm nó bằng đèn và máy, ông buộc người xem đặt câu hỏi: mình đang nhìn thấy gì, và mình thấy nó qua cái gì.

Eliasson làm việc với ánh sáng và màu trong nhiều tác phẩm khác, như Yellow versus purple. Nhưng The weather project là lần một bầu trời được dựng trọn vẹn trong nhà, và công chúng đáp lại bằng cả cơ thể. Nhiều năm sau, khi nói về Turbine Hall, người ta vẫn thường nhắc lại buổi hoàng hôn trong nhà ấy.



Thành viên Penta