Essays · Olfactory Art

Utagawa Kunisada. Kō o hakobu neya karadaki.

Căn phòng thơm cho một người không đến.

Utagawa Kunisada, Kō o hakobu neya karadaki: tờ phải của bộ ba tranh khắc gỗ năm 1852, một người đứng bên bình phong trong phòng

© Victoria and Albert Museum, London · Victoria and Albert Museum (V&A)


Một tờ lẻ trong một cuốn album

Tờ tranh này được in năm 1852 ở Edo. Đó là tờ bên phải của một bộ ba tranh khắc gỗ khổ ōban, in màu theo lối nishiki-e. Bảo tàng Victoria và Albert ở London giữ nó trong một cuốn album, và ghi rõ bộ ba không đầy đủ. Hai tờ còn lại không nằm cùng chỗ.

Bảo tàng mua cuốn album từ nhà buôn S. M. Franck & Co. và vào sổ năm 1886. Mô tả của bảo tàng rất ngắn: một nhân vật đứng cạnh tấm bình phong gấp, trong một căn phòng.

Trên tờ tranh có chữ ký Toyokuni ga, nghĩa là do Toyokuni vẽ. Đó là tên hiệu Utagawa Kunisada dùng trong những năm cuối đời, sau khi nhận lại danh hiệu của thầy. Tên tác phẩm nằm trong một ô viền đỏ. Bên cạnh là những con dấu kiểm duyệt, dấu vết của bộ máy quản lý xuất bản thời Edo, cho biết tờ tranh đã được phép lưu hành.

Đọc cái tên chữ theo chữ

Tên tiếng Nhật là Kō o hakobu neya karadaki. Bảo tàng dịch là: đốt hương trong phòng ngủ một cách vô ích.

Tách ra từng phần thì thấy một câu chuyện nhỏ. Kō là hương. Hakobu là mang, chuyển tới. Neya là phòng ngủ, căn phòng riêng bên trong. Karadaki được viết với chữ 空, nghĩa là trống, rỗng, và chữ đốt. Hương được mang vào phòng riêng, và cháy trong trống không.

Cái tên không nói ai chờ ai. Nó không kể vì sao người kia không đến. Nó chỉ đặt hai điều cạnh nhau: một việc chuẩn bị rất kỹ, và một kết quả không có gì.

Trong văn hoá Edo, đốt hương trong phòng riêng trước khi có khách là một cử chỉ quen. Nó thuộc về cách chuẩn bị một cuộc gặp, cùng với trang phục, tóc, ánh đèn. Khi cái tên thêm chữ 空 vào, cử chỉ ấy đổi nghĩa. Nó không còn là chuẩn bị. Nó là chờ.

Bình phong, căn phòng và người đứng

Tấm bình phong gấp là một vật hay gặp trong tranh ukiyo-e về phòng trong. Nó chia không gian, che một phần, để lộ một phần. Người đứng cạnh bình phong ở vào một ranh giới: giữa chỗ được thấy và chỗ khuất.

Mùi hương cũng không tôn trọng ranh giới ấy. Bình phong chặn được mắt, nhưng không chặn được khói. Hương đốt ở một góc sẽ đi khắp phòng, qua khe, qua lớp giấy, ra tới hành lang. Có lẽ vì vậy mà hương là thứ hợp nhất để nói về chờ đợi: nó đi ra ngoài tìm người, trong khi người chờ vẫn phải đứng yên.

Penta không đoán thêm những gì tờ tranh không nói. Không có khuôn mặt người được chờ, không có lý do, không có hồi kết. Chỉ có một người, một tấm bình phong, một căn phòng, và cái tên đặt phía trên. Phần còn lại, mùi hương đã nói thay.

Vì sao tờ tranh đáng nhớ

Tranh về mùi hương thường vẽ khoảnh khắc mùi được đón nhận. Tờ tranh này làm ngược lại. Nó vẽ một mùi không được ai nhận.

Điều ấy cho thấy mùi hương ở Edo đã mang một ngôn ngữ cảm xúc đủ rõ để một cái tên ngắn có thể kể cả một tình huống. Người mua tranh năm 1852 đọc chữ karadaki và hiểu ngay chuyện gì đang xảy ra.

Hôm nay, tờ tranh ấy vẫn chờ, theo một nghĩa khác. Nó chờ hai tờ còn lại của bộ ba. Một người đứng cạnh bình phong, trong một cảnh chưa bao giờ đủ.



Thành viên Penta