Essays · Fashion as Design

Africa Fashion.

Chào bộ áo trước, rồi mới chào người mặc.

Africa Fashion tại V&A: trang phục của các nhà thiết kế châu Phi trên sàn diễn

© Nabil Zorkot · Victoria and Albert Museum (V&A)


Một châu lục, nhiều giọng

Africa Fashion mở tại V&A South Kensington ngày 2 tháng 7 năm 2022 và kéo dài đến ngày 16 tháng 4 năm 2023. Bảo tàng mô tả nó như một cuộc khảo sát về sức sống và tầm ảnh hưởng toàn cầu của một nền thời trang đa dạng như chính châu lục ấy.

Khung thời gian bắt đầu từ giữa thế kỷ 20, những thập niên nhiều quốc gia châu Phi giành độc lập, và đi tới các nhà thiết kế đương đại. Triển lãm không chỉ trưng áo. Nó dùng cả ảnh, vải, âm nhạc và nghệ thuật thị giác để dựng lại một bối cảnh.

Tên người và tên nơi chốn trải khắp các phòng. Nigeria, Ghana, Kenya, Ethiopia, Maroc, Cameroon, Nam Phi. Lagos, Abuja, Johannesburg, Addis Ababa. Và Paris, nơi nhiều nhà thiết kế châu Phi trình diễn bộ sưu tập.

Cái tên Africa Fashion nghe như một phạm trù lớn. Nhưng những gì người xem thấy là từng vật cụ thể, mỗi vật có một người làm, một thành phố, một năm.

Vải trước, rồi mới đến áo

Nền của triển lãm là vải. Một tấm adire, vải nhuộm chàm của Nigeria, xanh đậm với những vệt xanh nhạt, nằm trong bộ sưu tập V&A từ năm 1965. Một tấm vải bông nhiều màu từ Ghana, làm trong khoảng 1900 đến 1949. Những tấm vải ấy có trước mọi tên nhà thiết kế.

Rồi vải đi vào thiết kế mới. Nkwo Onwuka, ở Abuja, làm bộ sưu tập Who Knew xuân hè 2019 từ DAKALA CLOTH: mũ, áo khoác và váy nhuộm ba sắc xanh nhạt, xanh đậm và trắng. Lagos Space Programme làm một chiếc váy cài khuy xanh đậm nhạt lốm đốm, kèm mặt nạ đính cườm, trong bộ sưu tập năm 2021 mang câu chào bộ áo trước người mặc.

Những nhà tiên phong có mặt bên cạnh những người trẻ. Naima Bennis, được V&A gọi là nhà thiết kế tiên phong của Maroc, xuất hiện trong một bức ảnh đen trắng, áo dài và áo choàng có mũ trùm. Chris Seydou có một thiết kế váy đen với áo tay ngắn viền hoạ tiết trắng. Kofi Ansah làm trang phục màu cam rực cho đám cưới của Ashley Shaw-Scott Adjaye và David Adjaye ở Ghana năm 2014.

Còn sàn diễn hôm nay thì ở khắp nơi. Imane Ayissi trình diễn bộ sưu tập Mbeuk Idourrou thu đông 2019 ở Paris: quần, áo và áo choàng hồng ánh kim, tua rua. IAMISIGO ở Kenya làm bộ sưu tập Chasing Evil thu đông 2020. Thebe Magugu ở Johannesburg làm bộ Alchemy thu đông 2021, một bộ vest màu kem ghép mảnh, mũ rơm lớn buộc dưới cằm. Maison ArtC ở Maroc làm The Trench năm 2021, một bộ đồ trong suốt phủ kín hình bàn tay đen.

Tự chọn cách được nhìn

Phần đáng nhớ nhất có lẽ là ảnh. Studio Kameni ở Cameroon chụp hai người đàn ông áo trắng, đội mũ, đeo kính râm, ngả lưng trên ghế, một bình hoa sau lưng. Sanlé Sory chụp năm 1977 một bức mang tên Je Vais Décoller, tôi sắp cất cánh: một người bước lên hình chiếc máy bay vẽ trên phông nền.

Những tấm ảnh studio ấy không phải ảnh thời trang theo nghĩa tạp chí. Chúng là ảnh người ta tự đặt chụp, mặc bộ đẹp nhất, chọn dáng ngồi, chọn phông. Thời trang ở đây là một quyết định về cách mình xuất hiện trước người khác.

Ảnh đương đại tiếp nối điều ấy. Gouled Ahmed tự chụp chân dung trong loạt Addis Foam ở Ethiopia, đeo mũ, trang sức trên mặt và khuyên mũi. Người chụp và người được chụp là một.

Africa Fashion không cố gom một châu lục vào một phong cách. Nó để các giọng đứng cạnh nhau, mỗi giọng một thành phố, một thời. Người xem đi qua các phòng và nhận ra rằng câu hỏi không phải thời trang châu Phi trông ra sao. Câu hỏi là ai đang tự quyết định hình ảnh của mình, và bằng vật gì.



Thành viên Penta