Essays · Photography
Vera Lutter. Museum in the Camera.
Một toà nhà cần nhiều tháng để in hình của nó.
© Vera Lutter, photo courtesy of the artist · LACMA
Một bảo tàng bên trong máy ảnh
Từ tháng Hai năm 2017 đến tháng Một năm 2019, Vera Lutter, nghệ sĩ sống và làm việc ở New York, được Bảo tàng Nghệ thuật Quận Los Angeles, LACMA, mời làm nghệ sĩ lưu trú. Việc của bà là ghi lại kiến trúc, phòng trưng bày và bộ sưu tập của bảo tàng.
Lutter không dùng máy ảnh theo nghĩa thông thường. Từ lâu, bà chỉ làm việc với một phương pháp: camera obscura, buồng tối. Bà dựng những chiếc máy ảnh cỡ một căn phòng. Một bức tường có một lỗ nhỏ. Bức tường đối diện được dán giấy ảnh chưa phơi sáng.
Ánh sáng từ bên ngoài đi qua lỗ nhỏ và vẽ lên tờ giấy một hình ảnh lộn ngược của cảnh bên ngoài. Đây là một hiện tượng quang học rất cũ, được biết đến từ hàng nghìn năm trước khi có nhiếp ảnh. Lutter chỉ thêm một thứ: một bề mặt đủ nhạy để giữ lại hình ấy.
Kết quả là những tấm ảnh âm bản khổ lớn, duy nhất. Chỗ sáng thành tối, chỗ tối thành sáng. Bầu trời đen. Cửa sổ đen. Tường thì sáng như được chiếu từ bên trong.
Bảy tháng cho một căn phòng
Camera obscura cần thời gian. Ánh sáng lọt qua một lỗ nhỏ rất yếu, nên tờ giấy phải nằm đó rất lâu. Có tấm được phơi sáng trong nhiều ngày, nhiều tuần. Một hình ảnh phòng trưng bày tranh châu Âu của LACMA là kết quả của một lần phơi sáng kéo dài bảy tháng.
Trong bảy tháng ấy, bảo tàng vẫn mở cửa. Khách đến, đi, dừng lại trước tranh, rồi đi tiếp. Không ai trong số họ hiện lên trong ảnh. Họ di chuyển quá nhanh so với tốc độ của tờ giấy. Chỉ những gì đứng yên đủ lâu mới được ghi lại: tường, khung tranh, sàn nhà, tượng.
Ánh sáng thì thay đổi. Sáng rồi chiều, nắng rồi mây, mùa này sang mùa khác. Tất cả những biến đổi ấy cộng dồn lên cùng một tờ giấy. Tấm ảnh không cho thấy căn phòng vào một lúc nào. Nó cho thấy căn phòng qua một khoảng thời gian dài hơn cả một mùa.
Một nơi đông người trở thành một nơi vắng. Không phải vì không có ai, mà vì không ai ở lại đủ lâu.
Ghi lại thứ sắp mất
Dự án có một bối cảnh cụ thể. Những toà nhà ở phía đông khuôn viên LACMA, trong đó có toà Ahmanson, toà Hammer, toà Nghệ thuật châu Mỹ và Trung tâm Leo S. Bing, được lên kế hoạch phá bỏ để nhường chỗ cho một toà nhà mới do kiến trúc sư Peter Zumthor thiết kế.
Lutter vì thế làm việc với một thời hạn. Những phòng bà đang biến thành máy ảnh sẽ biến mất. Những bức tường đang nhận ánh sáng sẽ bị đập bỏ. Tấm ảnh của bà trở thành một trong những ghi chép cuối cùng về những không gian ấy, và là một ghi chép rất đặc biệt: bảo tàng tự in hình mình, bằng chính ánh sáng của nó.
Triển lãm Vera Lutter: Museum in the Camera được trưng bày ở Resnick Pavilion của LACMA từ tháng Tư đến tháng Chín năm 2021. Người xem đứng trước những tấm âm bản khổng lồ của những căn phòng đã không còn tồn tại.
Có một vòng tròn lạ ở đây. Một bảo tàng là nơi giữ lại quá khứ. Ở đây, chính bảo tàng trở thành quá khứ cần được giữ lại.
Vì sao đáng nhớ
Museum in the Camera là một bài học về tốc độ. Nhiếp ảnh hiện đại quen với một phần nghìn giây. Lutter kéo nó về phía ngược lại: hàng tuần, hàng tháng. Ở tốc độ ấy, cái thoáng qua biến mất, chỉ cái bền còn lại.
Cùng một nguyên lý buồng tối, Abelardo Morell đưa cảnh phố vào trong phòng ngủ và để hai thế giới chồng lên nhau. Lutter thì biến chính căn phòng thành chủ thể. Một bên là trong và ngoài gặp nhau. Một bên là không gian tự nhìn mình.
Toà nhà có thể mất đi. Nhưng ánh sáng đã từng đi qua nó thì vẫn nằm đó, trên giấy.
Photography