Essays · Photography

Takashi Homma. Tokyo Obscura.

Căn phòng tự nhìn ra thành phố.

Takashi Homma, Tokyo Obscura: hình thành phố Tokyo chiếu vào phòng tối, màu sắc mờ và lạ

Aperture · Aperture


Phòng khách sạn thành buồng tối

Takashi Homma chụp Tokyo từ lâu. Trước loạt ảnh này, ông đã có nhiều cuốn sách về thành phố: Tokyo Suburbia năm 1998, Tokyo Children năm 2001, Tokyo and My Daughter năm 2006, Tokyo năm 2008. Ông quen với những khu ngoại ô phẳng lặng, những đứa trẻ, những bức tường, những thứ bình thường của một đô thị lớn.

Với Tokyo Obscura, ông đổi cách làm. Ông thuê những phòng khách sạn trong thành phố, dán kín cửa sổ bằng giấy tối màu, dùng băng keo bịt mọi khe hở cho ánh sáng lọt vào. Chỉ chừa một lỗ nhỏ. Cả căn phòng trở thành một chiếc máy ảnh lỗ kim.

Ánh sáng tự nhiên của thành phố đi qua lỗ nhỏ ấy và chiếu hình lên bức tường đối diện, lộn ngược, như nguyên lý camera obscura vẫn vậy từ hàng trăm năm nay. Homma đặt phim màu ở đó và để ánh sáng ghi lại.

Ông tóm ý tưởng của mình bằng một câu gọn: dùng kiến trúc để chụp kiến trúc. Căn phòng là một mảnh của toà nhà. Thứ nó chụp là những toà nhà khác bên ngoài.

Tháp nước, đường phố, đường chân trời

Những gì hiện lên trong ảnh là những thứ rất thường: tháp nước trên mái nhà, một góc phố, đường chân trời của thành phố. Không có công trình nổi tiếng được chọn làm điểm nhấn. Chỉ là cảnh mà ai đứng ở cửa sổ khách sạn đó cũng sẽ thấy.

Nhưng khi đi qua lỗ kim, cảnh ấy không còn thường nữa. Hình mờ đi ở chỗ này, rõ hơn ở chỗ khác. Màu lệch khỏi màu thật, thành những gam mà chính Homma nói là ông chưa từng thấy trước đó. Có tấm ảnh bị một chấm tròn lớn che mất một phần, như vết của chính cái lỗ trên phim.

Ở đây, người chụp gần như lùi ra khỏi công việc. Homma chọn phòng, chọn hướng cửa sổ, bịt ánh sáng, rồi chờ. Phần còn lại do thời tiết, giờ trong ngày và chính căn phòng quyết định. Một buổi chiều nhiều mây cho một tấm ảnh khác hẳn một buổi sáng nắng. Ông không điều khiển được thành phố. Ông chỉ để nó tự in hình mình vào bóng tối.

Loạt ảnh được giới thiệu trên tạp chí Aperture số 219, số mùa hè năm 2015 dành riêng cho Tokyo. Ở đó, những tấm ảnh của Homma đứng cạnh các cách nhìn khác về cùng một thành phố. Chúng khác ở chỗ không ai cầm máy: chỉ có căn phòng, lỗ nhỏ và thời gian.

Những người đi trước trong bóng tối

Homma không phải người đầu tiên biến một căn phòng ở Tokyo thành máy ảnh. Vào những năm 1970, nghệ sĩ ý niệm Nobuo Yamanaka đã làm điều ấy với căn hộ của mình. Homma nhắc đến ông như một nguồn cảm hứng trực tiếp.

Xa hơn nữa là Nicéphore Niépce, người làm những bức ảnh đầu tiên trong lịch sử nhiếp ảnh, cũng bằng một chiếc hộp tối và rất nhiều thời gian. Và có một nguồn không thuộc về nhiếp ảnh: bài tiểu luận Ca ngợi bóng tối của Junichiro Tanizaki, viết năm 1933, về vẻ đẹp của những không gian Nhật Bản mờ tối, nơi vật được nhìn trong bóng chứ không phải dưới ánh sáng gắt.

Đặt cạnh Tanizaki, Tokyo Obscura có thêm một lớp nghĩa. Tokyo hôm nay là một thành phố sáng, đèn đêm, màn hình, kính. Homma kéo nó trở lại vào một căn phòng tối, và nhìn nó bằng thứ ánh sáng yếu, chậm, không đủ để thấy hết.

Thành phố trong những tấm ảnh ấy giống ký ức hơn là một bản đồ. Người xem nhận ra những hình khối, nhưng không chắc mình đang ở đâu. Và vì hình chiếu vào phòng luôn lộn ngược, mỗi tấm ảnh đều mang một dấu vết nhỏ của nơi nó được sinh ra: một căn phòng khách sạn đã tắt đèn, đang nhìn ra ngoài.



Thành viên Penta