Essays · Photography
Richard Learoyd. Nature Morte.
Bông hoa cắt vẫn còn sống, chỉ là đang rời đi.
Fraenkel Gallery · Fraenkel Gallery
Một chiếc máy ảnh lớn như căn phòng
Richard Learoyd không cầm máy ảnh. Ông làm việc bên trong nó. Từ năm 2003, trong studio của mình, ông dựng một camera obscura cỡ một căn phòng: hai buồng liền nhau, nối bằng một ống xếp có gắn ống kính. Vật được chụp ở buồng bên này. Tờ giấy ảnh ở buồng bên kia, trong bóng tối.
Camera obscura là một nguyên lý rất cũ. Ánh sáng lọt qua một lỗ nhỏ vào phòng tối sẽ vẽ lên bức tường đối diện hình ảnh của thế giới bên ngoài. Hoạ sĩ đã dùng nó từ nhiều thế kỷ trước khi nhiếp ảnh ra đời. Learoyd giữ nguyên lý đó, chỉ thay bức tường bằng một tờ giấy nhạy sáng.
Giấy ông dùng là Ilfochrome, loại giấy in màu dương bản trực tiếp. Ánh sáng từ vật chạm vào giấy và thành hình luôn trên đó. Không có phim âm bản ở giữa, không có tệp số, không có cách nào in thêm một bản giống hệt. Mỗi tấm ảnh là một vật duy nhất.
Kết quả là những hình ảnh không có hạt, chi tiết sắc đến mức gần như khó tin. Một đường gân trên cánh hoa hiện ra rõ như khi đưa sát mắt. Nhưng cái rõ ấy không lạnh. Nó có độ sâu của một bức tranh sơn dầu cũ.
Những bông hoa trong buồng tối
Learoyd chụp người, và chụp cả vật. Loạt ảnh hoa mà Fraenkel Gallery giới thiệu dưới tên Nature Morte gồm những tác phẩm làm từ năm 2018 đến 2026. Anh túc, tulip, huệ tây hồng, hướng dương. Có những cái tên nói thẳng điều người xem sẽ thấy: Live and dead poppies, anh túc sống và anh túc chết, đặt chung một khung hình.
Có bức hoa được gác lên một khung đỡ, như bệnh nhân được nâng người dậy. Có bức anh túc đặt cạnh một tấm gương tối, cánh hoa soi vào một mặt phẳng không trả lại ánh sáng. Có bức hướng dương cỡ lớn, đầu hoa nặng trĩu. Mỗi bản in, tính cả khung, khổ khoảng một mét, đủ lớn để bông hoa gần bằng hoặc lớn hơn thật.
Vài tác phẩm có hai, ba biến thể. Đó không phải là bản sao. Mỗi lần phơi sáng là một lần bông hoa đã khác đi một chút, và tờ giấy ghi lại đúng lần ấy.
Tên chung của loạt ảnh, Nature Morte, là cách người Pháp gọi tranh tĩnh vật. Dịch từng chữ, nó là thiên nhiên chết. Hội hoạ châu Âu đã dùng hoa, trái cây, sọ người trong tĩnh vật để nhắc rằng mọi thứ đều qua đi. Learoyd lấy lại cái tên ấy, và lấy lại cả lời nhắc.
Còn sống, nhưng đang tàn
Phần giới thiệu của gallery nói gọn điều Learoyd theo đuổi: một bông hoa cắt vẫn đang sống, nhưng đã ở trong quá trình phân huỷ. Qua những tấm ảnh chụp trong studio, ông muốn chuyển cái hiểu ấy thành hình, cái đẹp mong manh của sự sống và việc nó chắc chắn sẽ kết thúc.
Nghe thì giống một đề tài quen. Điều làm nó khác là cách chụp. Bông hoa đứng một mình trong buồng sáng, trước ống kính, còn tờ giấy chờ ở buồng tối. Trong lúc đứng yên như thế, nó vẫn héo. Tấm ảnh ghi lại một bông hoa đang ở giữa hai trạng thái, chứ không phải một bông hoa bị đóng băng.
Vì không có âm bản, tấm ảnh cũng không thể được làm lại. Bông hoa ấy đã tàn. Ánh sáng hôm ấy đã tắt. Thứ duy nhất còn lại là tờ giấy từng nằm trong bóng tối, đối diện với nó. Tấm ảnh chia số phận với chính vật nó chụp: chỉ có một lần.
Có lẽ vì vậy mà những bông hoa của Learoyd không gợi cảm giác tiếc nuối. Chúng gợi sự chú ý. Người xem đứng trước một bản in lớn, nhìn một cánh anh túc bắt đầu nhăn ở mép, và nhận ra rằng mình ít khi nhìn hoa lâu đến thế ngoài đời. Ảnh không làm chậm sự tàn. Nó chỉ cho ta đủ thời gian để thấy nó.
Photography