Essays · Olfactory Art
Vương quốc Bách Tế. Gilt-bronze Incense Burner of Baekje.
Một ngọn núi làm ra để khói có chỗ đi.
The Korea Times / Buyeo National Museum · The Korea Times
Tìm thấy dưới một bãi đỗ xe
Năm 1993, người ta đang làm một bãi đỗ xe ở Buyeo, tỉnh Nam Chungcheong, Hàn Quốc. Nơi đó từng là một ngôi chùa cổ. Trong lúc thi công, chiếc lư hương được tìm thấy.
Buyeo là kinh đô cuối cùng của Bách Tế, một trong ba vương quốc cổ trên bán đảo Triều Tiên. Chiếc lư được làm vào khoảng thế kỷ 6, trong thời kỳ Bách Tế đóng đô tại đây.
Ba năm sau khi được tìm thấy, năm 1996, nó được công nhận là quốc bảo, mang số 287. Ngày nay, nhiều người coi nó là hiện vật tiêu biểu nhất của nghệ thuật Bách Tế.
Một thế giới trong một chiếc lư
Chiếc lư cao 61,8 cm, làm bằng đồng đúc theo lối sáp thất lạc rồi mạ vàng bằng hỗn hống thuỷ ngân. Đế là một con rồng. Thân là một búp sen. Nắp là núi non chồng lớp, trên đỉnh có một con chim phượng.
Đúc sáp thất lạc nghĩa là người thợ nặn hình bằng sáp trước, bọc đất sét ra ngoài, rồi nung cho sáp chảy đi và rót đồng vào khoảng trống. Mỗi khuôn chỉ dùng được một lần. Những chi tiết nhỏ như ngón tay nhạc công hay vảy rồng đều phải có sẵn trên hình sáp. Không có bản thứ hai.
Trên các sườn núi là cả một thế giới nhỏ: dòng thác, hoa sen, rồng, hổ, những con vật lạ, thần tiên. Năm nhạc công ngồi trên nắp, mỗi người một nhạc cụ: kèn lưỡi kép, sáo dọc, đàn ba dây, trống và đàn tranh.
Ẩn giữa những đỉnh núi là mười hai lỗ nhỏ. Đó là đường cho khói hương thoát ra và cho không khí đi vào để hương cháy đều. Khi chiếc lư được dùng, khói sẽ bay lên từ chính các khe núi, như sương quanh một ngọn núi thật.
Mọi chi tiết, từ con rồng dưới đáy tới con phượng trên cùng, đều phục vụ một việc: cho một làn khói có hình, có chỗ đi, có câu chuyện.
Một toà nhà cho một vật
Ngày 23 tháng 12 năm 2025, Bảo tàng Quốc gia Buyeo mở Sảnh Lư hương Lớn Bách Tế. Theo báo The Korea Times, đây là công trình kiến trúc cố định đầu tiên ở Hàn Quốc dành riêng cho một hiện vật duy nhất. Toà nhà ba tầng được xây trong ba năm.
Bên trong là một phòng tối, tường bằng đất nện, có phù điêu nổi hình những sinh vật huyền thoại. Căn phòng có mùi hương nhẹ trong không khí và một bản nhạc được sáng tác riêng. Có thêm những đoạn phim độ phân giải cao và bản sao bằng kim loại để người xem chạm tay vào.
Giám đốc bảo tàng, ông Shin Young-ho, mô tả nơi này là một không gian được làm ra chỉ cho một vật.
Điều đáng để ý là những gì bảo tàng thêm vào. Không chỉ ánh sáng và tủ kính. Họ thêm mùi và âm nhạc, hai thứ mà chiếc lư từng gợi ra nhưng không còn giữ được.
Vì sao chiếc lư đáng nhớ
Phần lớn lư hương trong bảo tàng là vật dụng đẹp. Chiếc lư Bách Tế là một vũ trụ thu nhỏ. Nó không chỉ chứa hương. Nó dàn dựng cách hương xuất hiện.
Người làm ra nó không để lại tên. Nhưng họ để lại một cách nghĩ: khói không phải thứ phụ. Khói là phần cuối cùng của tác phẩm, phần hoàn thiện ngọn núi.
Chiếc lư cũng nhắc rằng mùi hương từng là một phần của nghi lễ, được đặt ở trung tâm, được làm bằng thứ vật liệu quý nhất mà một vương quốc có. Người Bách Tế không coi khói là chuyện nhỏ. Họ dựng cho nó một ngọn núi.
Hôm nay, chiếc lư đứng một mình trong một căn phòng tối xây riêng cho nó. Khói không còn. Những gì người xem thấy là hình dạng của một nơi khói từng đi qua.
Nguồn: The Korea Times, Journal of Korean Art & Archaeology
Olfactory Art