Essays · Contemporary Art

Wolfgang Laib. Pollen from Hazelnut.

Nhiều mùa xuân, trải phẳng trên một mặt sàn.

Wolfgang Laib, Pollen from Hazelnut: mặt phẳng phấn hoa vàng trên sàn Marron Atrium, MoMA, 2013

Buchmann Galerie · Buchmann Galerie


Một mặt vàng giữa sảnh

Từ ngày 23 tháng 1 đến ngày 11 tháng 3 năm 2013, giữa Donald B. and Catherine C. Marron Atrium của Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại New York, MoMA, có một hình chữ nhật màu vàng nằm trên sàn. Nó rộng khoảng 18 x 21 feet, tức chừng 5,5 x 6,4 mét. Không khung, không bệ, không kính.

Hình chữ nhật ấy làm hoàn toàn bằng phấn hoa cây phỉ. Theo Buchmann Galerie, phòng tranh đại diện cho nghệ sĩ, đây là tác phẩm phấn hoa lớn nhất của Wolfgang Laib tính đến lúc đó.

Màu của phấn hoa khác màu sơn. Nó là bột, mỗi hạt nhỏ bắt một chút ánh sáng, nên mặt vàng không phẳng lì mà như sáng lên từ bên trong. Buchmann Galerie viết rằng tác phẩm làm cả không gian nhuốm một thứ ánh vàng.

Laib nhìn sảnh này như phần sâu kín nhất của bảo tàng, và ví nó với một lòng mẹ. Ông làm tác phẩm riêng cho không gian ấy.

Gần hai mươi năm thu hái

Số phấn hoa ấy không mua ở đâu cả. Laib tự thu hái, từ cây cối quanh nhà và xưởng của ông ở một ngôi làng nhỏ miền nam nước Đức, bắt đầu từ giữa thập niên 1990. Đến năm 2013, đó là gần hai mươi mùa.

Cây phỉ trổ hoa vào cuối đông, đầu xuân, trong một khoảng ngắn. Người thu phải có mặt đúng lúc, làm chậm, và kiên nhẫn qua nhiều năm, vì mỗi lần chỉ gom được một ít bột. Hình chữ nhật ở MoMA vì thế không chỉ là một diện tích. Nó là thời gian và lao động dồn lại.

Khi bày tác phẩm, Laib rây phấn hoa xuống sàn, lớp này phủ lên lớp kia, cho đến khi thành một mặt phẳng đều. Người xem không thấy quá trình ấy. Họ chỉ thấy kết quả: một mặt vàng lặng im, như thể nó tự có ở đó từ trước.

Từ y học đến vật liệu sống

Wolfgang Laib sinh năm 1950 ở Metzingen, học y, rồi bỏ nghề để làm nghệ thuật sau một thời gian ở Ấn Độ. Từ giữa thập niên 1970, ông làm những tác phẩm từ một hoặc hai vật liệu lấy từ tự nhiên: sữa, đá cẩm thạch, phấn hoa, gạo, sáp ong. Buchmann Galerie viết rằng các vật liệu ấy được chọn vì sự tinh khiết và những liên tưởng biểu tượng của chúng.

Laib ít khi biến vật liệu thành một hình khác. Việc của ông là thu lại, giữ gìn, rồi đặt xuống. Tác phẩm gần như là vật liệu tự trình bày chính nó.

Về phấn hoa, Laib từng nói rằng nó là điểm khởi đầu có thể có của đời sống một cái cây: đơn giản, đẹp và phức tạp như thế, và ai đang sống cũng biết phấn hoa quan trọng.

Cũng trong năm 2013, ở Washington, Laib làm Wax Room, một căn buồng phủ sáp ong cho The Phillips Collection. Đặt hai tác phẩm cạnh nhau, ta thấy hai mặt của cùng một thực hành. Sáp ong là thứ đàn ong làm ra sau khi đi qua những mùa hoa. Phấn hoa là thứ hoa cho đi. Cả hai đều là vật liệu của mùa xuân, được con người nhặt lại chứ không làm ra.

Một vật không thể chạm

Pollen from Hazelnut mong manh đến mức một luồng gió hay một bước chân vụng cũng đủ làm nó xô lệch. Nó nằm trên sàn, ngay tầm chân, nhưng không ai bước lên. Người xem đứng quanh mép, hoặc nhìn xuống từ các tầng trên của sảnh.

Có một sự căng thẳng lặng lẽ ở đây. Phấn hoa sinh ra để bay đi, để được gió mang đến một bông hoa khác. Laib giữ nó lại, trải phẳng nó trong một căn phòng kín gió. Phấn hoa không làm được việc của nó. Nó chỉ nằm đó, cho người ta nhìn.

Nhưng có lẽ chính vì vậy mà nó khiến người ta dừng lại. Giữa một bảo tàng đông khách ở Manhattan, một mặt vàng từ những cây phỉ ở một ngôi làng Đức nhắc rằng có những thứ không thể làm nhanh hơn. Muốn có thêm, chỉ có cách chờ mùa xuân năm sau.



Thành viên Penta