Essays · Contemporary Art
Susan Hiller. From the Freud Museum.
Mỗi chiếc hộp là một ký ức được đặt tên.
Tate · Tate
Năm mươi chiếc hộp
From the Freud Museum là tác phẩm Susan Hiller làm trong nhiều năm, từ 1991 đến 1996. Tate, nơi giữ tác phẩm, ghi chất liệu gồm kính, năm mươi hộp bìa, giấy, video, phim dương bản, bóng đèn và các vật liệu khác.
Những chiếc hộp là loại hộp bìa dùng trong khảo cổ, thứ các nhà khảo cổ dùng để cất mẫu vật đào lên. Mỗi hộp chứa vài vật nhỏ, vụn vặt: một lọ nước thánh, một ít đất, ảnh, bản đồ. Mỗi hộp đi kèm một tấm nhãn và một dòng chú thích.
Xếp cạnh nhau, năm mươi chiếc hộp giống một bộ sưu tập nghiên cứu. Nhưng không có bảng giải thích nào nói bộ sưu tập này chứng minh điều gì. Người xem phải tự đi qua từng hộp.
Căn nhà của Freud
Tên tác phẩm dẫn về Freud Museum ở London, ngôi nhà cuối cùng của Sigmund Freud. Ông chuyển đến đó năm 1938, khi rời Vienna, và mang theo bộ sưu tập cổ vật mà ông đã gom góp suốt đời. Những bức tượng nhỏ Ai Cập, Hy Lạp, La Mã, Trung Hoa đứng kín bàn làm việc của ông.
Freud hay so sánh công việc phân tâm học với khảo cổ: đào từng lớp, tìm những mảnh vỡ bị chôn vùi, ghép lại một câu chuyện. Ngôi nhà của ông vì thế là nơi hai kiểu đào bới gặp nhau, một trong lòng đất, một trong tâm trí.
Hiller chọn đúng khung ấy. Bà dùng hộp khảo cổ, nhãn, tủ kính, tức là toàn bộ ngôn ngữ của bảo tàng. Nhưng thứ bà cất vào không phải cổ vật quý. Đó là những thứ nhỏ, tầm thường, những thứ thường bị bỏ ra ngoài lề của các bộ sưu tập chính thức.
Một bảo tàng của những thứ bị bỏ qua
Hiller được đào tạo về nhân học trước khi làm nghệ sĩ. Cách bà nhìn đồ vật mang dấu vết của nghề ấy: mỗi vật là một chứng cứ về cách con người sống, tin, nhớ. Một lọ nước thánh nói về đức tin. Một nắm đất nói về một nơi chốn. Một tấm bản đồ nói về cách ai đó hình dung thế giới.
Khi được đặt vào hộp và dán nhãn, những vật ấy có một vị trí mới. Chúng không còn là rác, cũng chưa hẳn là cổ vật. Chúng ở lưng chừng, giống những giấc mơ mà Freud nghiên cứu: vụn vặt, lẫn lộn, nhưng mang một ý nghĩa nếu ta chịu nhìn kỹ.
Tác phẩm có cả video và phim dương bản, cùng những bóng đèn. Ánh sáng và hình ảnh chuyển động xen vào giữa những vật tĩnh, khiến bộ sưu tập không hoàn toàn đứng yên. Có thứ gì đó vẫn đang diễn ra bên trong kho lưu trữ.
Những nghệ sĩ khác cũng làm việc với kho lưu trữ như một cách giữ ký ức, như Christian Boltanski khi thu tiếng tim đập của hàng nghìn người. Ở Hiller, kho lưu trữ nhỏ hơn và riêng hơn. Nó là của một người, nhưng mời mọi người vào.
Đọc nhãn, rồi nhìn lại
Trong một bảo tàng thông thường, người xem nhìn vật trước, đọc nhãn sau, và nhãn cho biết vật ấy là gì. Ở From the Freud Museum, trật tự ấy không còn chắc chắn. Nhãn không nhất thiết giải thích vật. Nó có thể mở ra một hướng nghĩ mà vật không tự nói.
Người xem phải chậm lại. Đọc một dòng chú thích, nhìn vào hộp, nhớ đến một điều gì đó của riêng mình, rồi sang hộp tiếp theo. Năm mươi lần như vậy. Cuối cùng, cái người ta mang về không phải kiến thức về từng vật, mà là một cảm giác về cách ký ức được sắp xếp.
Hiller không nói ký ức nào đúng, văn hoá nào quan trọng hơn. Bà chỉ cho thấy rằng việc chọn giữ lại cái gì, và gọi nó bằng tên gì, đã là một quyết định. Mỗi bảo tàng đều là một câu chuyện ai đó chọn kể. Tác phẩm của bà là một câu chuyện như thế, được kể bằng những thứ người khác đã bỏ qua.
Contemporary Art