Essays · Photography
Zoe Leonard. Al río / To the River.
Dòng sông không biết mình là biên giới.
MCA Australia · MCA Australia
Một dòng sông làm biên giới
Sông Rio Grande, phía Mexico gọi là Río Bravo, chảy qua một đoạn dài làm ranh giới giữa Mỹ và Mexico. Trên bản đồ, nó là một đường kẻ. Ngoài thực địa, nó là nước, cát, lau sậy, những khúc quanh đổi dòng theo mùa.
Năm 2016, Zoe Leonard bắt đầu một dự án nhiếp ảnh dọc khúc sông ấy, khoảng 1.200 dặm, từ Ciudad Juárez và El Paso xuống tới vịnh Mexico. Bà đi từng chặng, dừng rồi lại tiếp, trong khoảng bốn năm thực địa. Toàn bộ dự án kéo dài khoảng sáu năm, tới năm 2022.
Một dự án như vậy đòi hỏi thời gian hơn là kỹ thuật. Không thể chụp 1.200 dặm sông trong một chuyến. Người chụp phải chấp nhận rằng mỗi lần quay lại, dòng sông đã khác đi một chút: mực nước lên xuống, bãi bồi dịch chỗ, mùa đổi màu hai bờ. Việc đi từng chặng không phải là giới hạn của dự án. Nó chính là cách dự án nhìn.
Tên dự án có hai thứ tiếng, Al río / To the River. Ngay từ tên gọi, dòng sông đã thuộc về hai phía. Leonard không chọn một.
Những gì nằm dọc bờ
Phần lớn ảnh là đen trắng, độ tương phản cao, in trên giấy bạc gelatin. Một phần nhỏ là ảnh màu in C-print. Theo các bài giới thiệu, toàn bộ dự án gồm hơn năm trăm bản in đen trắng và khoảng năm mươi bản in màu.
Trong ảnh có mặt nước và hai bờ, nhưng cũng có những thứ con người dựng lên quanh dòng sông: trang trại, bãi chăn nuôi, trạm cửa khẩu, những đoạn tường biên giới, bến phà nhỏ nối hai bờ, các trạm kiểm soát. Dòng sông đi qua tất cả những thứ ấy mà không thay đổi hướng chảy.
Không có ảnh nào tự nó kể hết câu chuyện. Có ảnh chỉ là một mảng mặt nước. Có ảnh là một công trình bên bờ. Chính việc đặt chúng nối tiếp nhau mới làm hiện ra dòng sông, và người xem phải tự nối các mảnh lại.
Khi nước được giao một nhiệm vụ
Câu hỏi đứng sau dự án rất đơn giản mà khó: một dòng nước có nghĩa là gì khi người ta bắt nó làm một việc chính trị? Nước không biết đường biên. Nó chảy, xói, bồi, đổi dòng. Nhưng luật lệ, hàng rào và súng đạn lại dựa vào nó.
Leonard đặt những bức ảnh về đất và nước cạnh những bức ảnh về hàng rào, cửa khẩu, trạm kiểm soát. Hai loại hình không tách được. Một bãi cát bồi và một đoạn tường có thể nằm cách nhau vài bước chân. Dòng sông là nơi sinh thái, lịch sử và chính trị chồng lên nhau.
Dự án không kết luận. Nó không cho người xem một khẩu hiệu. Nó chỉ bày ra dòng sông theo độ dài thật của nó, chậm, nhiều đoạn, nhiều lớp.
Đi qua nhiều bảo tàng
Năm 2022, Al río / To the River được trưng bày ở Mudam Luxembourg và Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại Paris. Dự án cũng đến Bảo tàng Nghệ thuật Đương đại Úc (MCA) ở Sydney. Năm 2025, Chinati Foundation ở Marfa, Texas, giới thiệu nó lần đầu tiên ở châu Mỹ, không xa chính dòng sông.
Điều đó có một ý nghĩa riêng. Ở châu Âu hay ở Úc, dòng sông là một hình ảnh từ xa. Ở Marfa, người xem có thể lái xe vài giờ là tới bờ sông. Cùng những bức ảnh, nhưng khoảng cách giữa ảnh và vật thật khác hẳn.
Trước đó, trong You see I am here after all, Leonard gom bưu thiếp của người khác về một con thác. Ở đây bà tự đi, tự chụp, từng đoạn. Hai tác phẩm cùng hỏi về nước và nơi chốn, nhưng từ hai phía ngược nhau. Một dòng sông khác, nhìn gần hơn và không có biên giới, có trong bài Susan Derges. River Taw.
Photography