Essays · Contemporary Art

Ai Weiwei. Sunflower Seeds.

Mỗi hạt là một bàn tay.

Ai Weiwei, Sunflower Seeds: hàng triệu hạt hướng dương bằng sứ vẽ tay trải thành một lớp xám trên sàn

Tate · Tate


Một cánh đồng trong nhà máy điện cũ

Tháng 10 năm 2010, Turbine Hall của Tate Modern ở London, gian sảnh khổng lồ vốn là nơi đặt tuabin của một nhà máy điện, được phủ kín bằng một lớp hạt màu xám. Từ trên ban công nhìn xuống, nó giống một bãi sỏi, hay một vùng đất vừa cày. Chỉ khi cúi xuống, người xem mới thấy đó là hạt hướng dương.

Nhưng không phải hạt thật. Mỗi hạt được làm bằng sứ, đúng kích thước hạt thật, nặn bằng tay rồi vẽ từng sọc bằng tay. Số lượng ước tính khoảng một trăm triệu hạt.

Đây là tác phẩm của Ai Weiwei cho chuỗi triển lãm The Unilever Series, trưng bày từ tháng 10 năm 2010 đến tháng 5 năm 2011. Tác phẩm có tên đơn giản: Sunflower Seeds, những hạt hướng dương.

Một thành phố làm sứ

Những hạt này được làm ở Cảnh Đức Trấn, thành phố ở tỉnh Giang Tây đã làm sứ cho các triều đình Trung Hoa suốt nhiều thế kỷ. Ai Weiwei không đặt một nhà máy. Ông làm việc với các xưởng nhỏ trong thành phố, nơi thợ làm theo những công đoạn cũ: nặn, nung, vẽ, nung lần nữa.

Theo các tư liệu của Tate, khoảng 1.600 người thợ đã tham gia. Mỗi hạt qua tay nhiều người. Không hạt nào giống hệt hạt nào, dù từ xa chúng trông như nhau.

Chính điều này là trọng tâm của tác phẩm. Một hạt đơn lẻ là một vật tỉ mỉ, gần như một món đồ trang trí nhỏ. Hàng triệu hạt đặt cạnh nhau thì cái tỉ mỉ ấy chìm đi, chỉ còn lại một bề mặt xám. Người xem đứng giữa hai cách nhìn, và không thể nhìn cả hai cùng một lúc.

Công việc của hàng nghìn người được gom thành một mặt phẳng. Tác phẩm không giấu điều đó. Nó đặt điều đó ngay dưới chân người xem.

Cùng năm 2010, ở Thượng Hải, một nghệ sĩ khác cũng thuê thợ Trung Quốc làm lại một biểu tượng bằng tay: Danh Võ với bản sao Tượng Nữ thần Tự do, gò từng tấm đồng mỏng. Hai tác phẩm rất khác nhau, nhưng cùng để lộ một điều thường bị giấu đi: phía sau một hình ảnh quen thuộc là những giờ làm việc của rất nhiều người mà ta không biết tên.

Một món ăn vặt và một câu hỏi

Ở Trung Quốc, hạt hướng dương là món ăn vặt quen thuộc. Người ta cắn hạt khi ngồi nói chuyện, khi chờ đợi, khi xem đá bóng, và để lại một đống vỏ. Đó là thứ được chia cho nhau, không ai giữ lại.

Ai Weiwei biến thứ rẻ nhất thành thứ tốn công nhất. Ông cũng biến một vật được ăn và bỏ đi thành một vật không thể ăn, phải được giữ gìn. Cái khoảng cách giữa hai thân phận ấy của cùng một hình dạng là nơi tác phẩm đặt câu hỏi: ai làm ra các thứ, và giá trị của một thứ đến từ đâu.

Tác phẩm cũng hỏi về cá nhân và đám đông. Nhìn từ xa, không thấy người nào. Nhìn gần, mỗi hạt mang dấu một bàn tay cụ thể, một buổi làm việc cụ thể. Không có hạt nào vô danh, chỉ là ta không đủ thời gian để nhìn hết.

Một phần mười ở lại

Sau triển lãm, Tate mua lại một phần tác phẩm: khoảng tám triệu hạt, nặng chừng mười tấn, tức chưa đến một phần mười số hạt từng trải trong Turbine Hall. Phần còn lại đi theo những con đường khác.

Điều thú vị là tác phẩm vẫn giữ nguyên tên, dù lượng hạt đã khác hẳn. Sunflower Seeds không phụ thuộc vào con số chính xác. Nó phụ thuộc vào việc có đủ nhiều để từng hạt biến mất vào đám đông, và mỗi hạt vẫn đủ rõ để kéo người xem cúi xuống.

Người xem ngày nay có thể đứng trước một lớp hạt ít hơn nhiều so với năm 2010. Nhưng cái chuyển động của cơ thể vẫn vậy: đứng thẳng thì thấy một mặt đất xám, cúi xuống thì thấy một hạt, một nét vẽ, một người.


Nguồn: Tate


Thành viên Penta