Essays · Contemporary Art

Danh Võ. We The People.

Một biểu tượng lớn được làm từ lớp vỏ rất mỏng.

Danh Võ, We The People: những mảnh đồng lớn của bản sao Tượng Nữ thần Tự do đặt ngoài trời ở một công viên New York

Photo: James Ewing; courtesy Public Art Fund · Public Art Fund


Tượng đài tháo rời

Tượng Nữ thần Tự do ở cảng New York là một trong những hình ảnh quen thuộc nhất thế giới. Người ta thường nghĩ về nó như một khối đồ sộ, vững chắc. Thật ra, bên ngoài bộ khung thép, nó chỉ là một lớp vỏ đồng được gò bằng tay, mỏng đến bất ngờ.

Năm 2010, Danh Võ bắt đầu làm lại lớp vỏ ấy, đúng tỉ lệ một một. Ông thuê một xưởng ở Thượng Hải, dùng cùng kỹ thuật gò đồng như bản gốc: đập từ mặt sau tấm kim loại để tạo phù điêu. Tấm đồng dày chừng hai đồng xu chồng lên nhau, tức khoảng hai milimét.

Kết quả là khoảng 250 mảnh riêng lẻ. Một nếp áo. Một phần cánh tay. Những mảnh khác, nhìn riêng, khó đoán được thuộc về chỗ nào trên bức tượng. Chúng chỉ còn là những mặt cong bằng đồng. Tên tác phẩm là We The People, ba chữ đầu tiên trong lời mở đầu của Hiến pháp Hoa Kỳ.

Không bao giờ lắp lại

Điều quan trọng nhất của We The People là nó không nhằm được dựng thành một bức tượng hoàn chỉnh. Các mảnh được trưng bày riêng, ở những nơi khác nhau, thuộc về những bộ sưu tập khác nhau trên thế giới. Chúng tản ra, như những người mang chung một cái tên nhưng sống ở các nước khác nhau.

Theo Public Art Fund, dự án được hình thành ở Đức, chế tác ở Thượng Hải, được một phòng tranh ở Pháp hỗ trợ, rồi đi đến các bảo tàng và nhà sưu tập ở nhiều nơi. Chính đường đi ấy cũng là một phần của tác phẩm. Một biểu tượng của nước Mỹ, được làm lại bởi một nghệ sĩ sống ở châu Âu, bằng tay của thợ Trung Quốc, rồi phân tán khắp thế giới.

Public Art Fund gọi nó là một hình ảnh về sự lưu chuyển của các giá trị văn hoá. Không ai sở hữu toàn bộ. Không ai thấy được toàn bộ cùng một lúc.

Ở New York, năm 2014

Từ ngày 17 tháng 5 đến ngày 5 tháng 12 năm 2014, Public Art Fund đưa gần một phần năm dự án về chính New York, thành phố của bức tượng gốc. Các mảnh được đặt ở hai nơi: City Hall Park ở Manhattan và Brooklyn Bridge Park ở Brooklyn.

Ở Brooklyn Bridge Park, ba khối điêu khắc lớn được ghép từ 13 mảnh, là những phần của ống tay áo có nếp gấp và cánh tay phải đang giơ lên. Người qua đường có thể đi vòng quanh, nhìn vào phía trong, thấy mặt sau thô ráp của tấm đồng.

Nhìn từ phía trong, biểu tượng không còn là biểu tượng. Nó là kim loại, vết búa, mối nối. Nó vừa tầm người. Có thể chạm vào. Đó là điều mà bức tượng thật trên đảo, đứng xa và cao, không cho phép.

Một nghệ sĩ đi qua biển

Danh Võ sinh năm 1975 ở Bà Rịa. Năm 1979, khi ông lên bốn, gia đình rời Việt Nam trên một chiếc thuyền tự đóng và được một tàu hàng Đan Mạch cứu trên biển. Họ định cư ở Đan Mạch. Ông học ở Học viện Mỹ thuật Hoàng gia Copenhagen và trường Städelschule ở Frankfurt.

Tiểu sử ấy không được viết ra trên tác phẩm, nhưng khó mà không nghĩ đến. Một người từng là người tị nạn làm lại biểu tượng mà nhiều thế hệ người di cư đã nhìn thấy đầu tiên khi đến Mỹ. Và ông làm nó thành những mảnh rời, không có chỗ đứng cố định.

Những nghệ sĩ gốc Việt khác cũng nhìn nước Mỹ qua hình ảnh nó tự tạo ra, như Đinh Q. Lê với From Vietnam to Hollywood. Với Danh Võ, câu hỏi nằm trong chính chất liệu: tự do là một khối vững chắc, hay một lớp vỏ mỏng mà ta phải cùng nhau giữ gìn?



Thành viên Penta