Essays · Photography

Andreas Gursky. 99 Cent.

Quá nhiều thứ, và không thấy thứ nào.

Andreas Gursky, 99 Cent: toàn cảnh nội thất siêu thị đồng giá, các dãy kệ hàng hoá nhiều màu kéo dài dưới trần bóng

Courtesy Matthew Marks Gallery, New York; © Andreas Gursky / Artists Rights Society (ARS), New York · SFMOMA


Một cửa hàng đồng giá ở Los Angeles

Năm 1999, Andreas Gursky chụp nội thất một cửa hàng 99 Cent ở Los Angeles, loại cửa hàng mà gần như mọi món đều bán cùng một giá. Tác phẩm hoàn chỉnh là một bản in màu khổ lớn, cao khoảng hai mét, dài hơn ba mét rưỡi, được dán mặt lên tấm acrylic.

Bản in trong bảo tàng SFMOMA thuộc bộ sưu tập Doris và Donald Fisher. Nó đo 207 × 336,6 cm. Ở kích thước này, người xem không nhìn bức ảnh như nhìn một tấm hình. Họ đứng trước nó như đứng trước một bức tường.

Trong ảnh là những dãy kệ chạy song song, chất kín hàng: kẹo màu sặc sỡ, đồ chơi nhựa nhỏ, đồ dùng một lần. Trần nhà bóng loáng phản chiếu lại chính những dãy hàng ấy, nên màu sắc như lan cả lên phía trên. Có vài người mua hàng, nhưng họ nhỏ và chìm vào nền.

Từ ảnh chụp đến bề mặt

Gursky không chỉ bấm máy rồi in. Từ đầu thập niên 1990, ông dùng xử lý kỹ thuật số để dựng lại hình ảnh: ghép, chỉnh phối cảnh, làm cho mọi phần của khung hình nét đều nhau. 99 Cent là một hình ảnh đã qua xử lý như vậy.

Kết quả là một không gian không có điểm nhấn. Trong một bức ảnh chụp thông thường, thứ gần máy thì to và rõ, thứ xa thì nhỏ và mờ. Ở đây, món hàng ở cuối dãy cũng rõ như món hàng ở đầu dãy. Mắt không biết dừng ở đâu.

Vì thế, đứng xa, bức ảnh gần như trừu tượng: những dải màu nằm ngang, lặp đi lặp lại, như một bức tranh sọc. Đến gần, bức tranh vỡ ra thành hàng nghìn gói hàng riêng, mỗi gói có nhãn, có màu, có chữ. Hai cách nhìn cùng tồn tại trên một mặt phẳng.

Từ lớp học của Bechers

Andreas Gursky sinh năm 1955 ở Leipzig, lớn lên ở Düsseldorf và học nhiếp ảnh với Bernd Becher tại Học viện Nghệ thuật Düsseldorf. Từ thầy, ông thừa hưởng cái nhìn chính diện, xa, không cảm thán, cái nhìn đã làm nên những tháp nước của Bechers.

Nhưng Gursky đưa cái nhìn đó ra một thế giới khác. Bechers chụp công trình công nghiệp đang biến mất, đen trắng, khổ vừa. Gursky chụp những nơi của nền kinh tế toàn cầu đang vận hành: sàn chứng khoán, nhà máy, bến cảng, cửa hàng. Ảnh của ông có màu, có kích thước của tranh bảo tàng, và thường nhìn xuống từ trên cao.

Điểm chung là sự lặp lại. Bechers đặt nhiều tháp nước cạnh nhau để so sánh. Gursky tìm thấy sự lặp lại ngay bên trong một khung hình: hàng người, hàng máy, hàng kệ. Trong 99 Cent, sự lặp lại chính là đề tài.

Hình ảnh của tiêu dùng

Bảo tàng giới thiệu tác phẩm như một cái nhìn vào văn hoá tiêu dùng. Những món hàng được bày ra gọn gàng, sẵn sàng để mua, và ngầm nhắc tới cả một chuỗi đằng sau: nhà máy sản xuất hàng loạt, container vượt đại dương, kho hàng, rồi mới tới cái kệ này.

Gursky không đưa ra lời bình. Không có biểu ngữ, không có chú thích mỉa mai. Bức ảnh đẹp, thậm chí rất đẹp. Và chính cái đẹp ấy làm người xem khó chịu một chút: sự dư thừa, khi được nhìn từ đủ xa, trông giống như một tác phẩm nghệ thuật.

Hơn hai mươi lăm năm sau, cảnh ấy vẫn quen. Những dãy kệ đầy hàng giống nhau, những món đồ mua rồi quên. 99 Cent không hỏi ta có nên mua hay không. Nó chỉ cho ta thấy toàn cảnh, và để câu hỏi lại cho người đứng trước bức tường màu ấy.



Thành viên Penta