Essays · Olfactory Art

Anicka Yi. 7,070,430K of Digital Spit.

Quên cũng để lại dấu vết.

Anicka Yi, 7,070,430K of Digital Spit: phòng trưng bày tại Kunsthalle Basel với các sắp đặt từ vật liệu dễ hỏng

Installation view, Kunsthalle Basel · Anicka Yi Studio (official artist site)


Một đoạn kết cho năm năm

Ngày 12 tháng 6 năm 2015, Kunsthalle Basel ở Thuỵ Sĩ mở triển lãm 7,070,430K of Digital Spit của Anicka Yi. Triển lãm chiếm trọn tầng trệt của toà nhà và kéo dài tới giữa tháng 8.

Kunsthalle Basel mô tả triển lãm như một đoạn kết cho năm năm sáng tác và làm triển lãm của Yi. Năm năm ấy xoay quanh những chủ đề rất riêng: sự chối bỏ, cuộc ly hôn, cái chết. Ở Basel, bà thêm một chủ đề nữa để khép lại: sự quên.

Chỉ vài tuần trước, ở Cambridge, Yi vừa có một triển lãm mang tên gần như giống hệt, 6,070,430K of Digital Spit, xoay quanh hương vị và ký ức giác quan. Ở Basel, chữ số đầu tăng thêm một, và hướng nhìn đổi chiều. Nếu Cambridge hỏi ta nhớ bằng cách nào, thì Basel hỏi ta quên bằng cách nào.

Bản thân cái tên đọc như dung lượng của một tệp dữ liệu: hơn bảy triệu kilobyte nước bọt số. Yi không giải thích con số. Nhưng đặt cạnh chủ đề sự quên, nó gợi một câu hỏi: nếu ký ức của một người có thể đo bằng dung lượng, thì phải xoá đi bao nhiêu để còn chỗ cho điều mới?

Những vật liệu không chịu đứng yên

Mười ba tác phẩm được trưng bày. Tên của chúng đã là một bản liệt kê kỳ lạ: Laptop Lap Burn, Shameplex, Lung Condom, Lapidary Tea Slave, ALZ/AZN, 2666. Có cái nghe như một chẩn đoán, có cái như một tựa sách, có cái như một trò chơi chữ không dịch được.

Vật liệu cũng vậy. Theo trang của studio, Yi dùng những chất dễ hỏng: hoa chiên giòn, sữa bột từng bị thu hồi, khoai tây chiên, chất tiết của ốc sên. Đó là những thứ thuộc về bếp, về chợ, về khu vườn ẩm. Chúng không được làm ra để tồn tại trong một bảo tàng.

Đặt trong phòng trưng bày, chúng tiếp tục thay đổi. Hoa chiên khô đi. Sữa bột vón lại. Chất nhầy của ốc sên để lại vệt. Tác phẩm của Yi luôn có phần không nằm trong tay nghệ sĩ. Nó nằm trong tay thời gian, độ ẩm và vi sinh.

Với một triển lãm về sự quên, lựa chọn ấy hợp lý. Những gì ta quên không biến mất ngay. Chúng mờ dần, đổi màu, đổi mùi, cho tới khi không còn nhận ra.

Mùi của sự quên lãng

Xuyên suốt các phòng là một mùi làm riêng cho triển lãm. Yi gọi nó là mùi của sự quên lãng. Bà làm mùi này cùng Barnabé Fillion, một nhà hương mà bà còn làm việc cùng trong nhiều năm sau.

Không ai có thể nói chính xác sự quên có mùi gì. Đó chính là điểm của tác phẩm. Một mùi được đặt tên theo một trạng thái trừu tượng buộc người ngửi tự lấp khoảng trống. Có người thấy nó dịu. Có người thấy nó lạ. Có người quên mất nó ngay khi rời phòng, và như thế, tác phẩm đã làm đúng việc của mình.

Trung tâm của triển lãm là một cuốn sách. Yi in lại toàn bộ nội dung cuốn chuyên khảo đầu tiên của mình trên giấy hương đã thấm mùi quên lãng, dưới tên 7,070,430K of Digital Spit, A Memoir. Người mua được mời đốt nó sau khi đọc. Khi giấy cháy, mùi thoát ra.

Một cuốn chuyên khảo thường là thứ được giữ gìn: đặt trên kệ, trích dẫn, lưu trữ. Yi biến nó thành thứ được tiêu hao. Ký ức về năm năm làm việc không được đóng khung. Nó được trao cho người khác, để họ tự quyết định lúc nào thì để nó tan vào không khí.

Đó là điều khiến triển lãm ở Basel đáng nhớ. Nó không kết thúc bằng một tổng kết, mà bằng một cử chỉ buông tay. Cái kết của một giai đoạn không phải là một bức tượng đài. Nó là một làn khói, và một mùi còn vương lại một lúc rồi đi.



Thành viên Penta