Essays · Olfactory Art
Anicka Yi. Walking on Two Paths at Once.
Một mùi có thể giữ hai điều trái ngược mà không chọn bên.
UCCA Center for Contemporary Art · UCCA Center for Contemporary Art
Một tác phẩm chỉ có mùi
Walking on Two Paths at Once là một tác phẩm mùi hương Anicka Yi làm năm 2023, cùng nhà hương Barnabé Fillion, người sáng lập thương hiệu Arpa. Tác phẩm không có hình dạng để nhìn. Nó chỉ tồn tại trong không khí.
Đây không phải lần đầu hai người làm việc cùng nhau. Năm 2015, ở Kunsthalle Basel, Fillion đã giúp Yi tạo ra mùi của sự quên lãng cho triển lãm 7,070,430K of Digital Spit. Tám năm sau, họ quay lại với một mùi khác, lần này không gắn với một cuốn sách hay một căn phòng cụ thể, mà đứng như một tác phẩm độc lập.
Với Yi, mùi chưa bao giờ là phần phụ. Từ những năm đầu, bà đã dùng mùi như một chất liệu ngang hàng với nhựa, vi khuẩn hay thức ăn. Walking on Two Paths at Once là một bước xa hơn: mùi không còn đi kèm một vật thể nào. Nó chính là tác phẩm.
Biển, kim loại, xăng, mưa
Theo mô tả của UCCA, mùi này đan những nốt biển, nốt động vật, nốt kim loại, nốt hoa và nốt umami. Cam chanh được giữ ở mức cân bằng. Tảo được đẩy lên đậm hơn. Rồi có những điểm nhấn mạnh tay: mùi xăng, và mùi đất sau cơn mưa.
Đọc danh sách ấy, người ta dễ nghĩ tới một sự lộn xộn. Nhưng mỗi nốt có một lý do nếu đặt cạnh thực hành của Yi. Biển và tảo gắn với những loạt tác phẩm lấy cảm hứng từ sinh vật biển, như Kelp Pods hay Radiolaria. Kim loại và xăng gợi thế giới máy móc mà bà vẫn đặt cạnh sự sống. Umami và mùi động vật gợi cơ thể, thức ăn, sự phân huỷ.
UCCA gọi kết quả là một mùi nhiều mặt, hơi ghê, gợi những vùng đại dương mênh mông và những thế giới khác. Chữ hơi ghê quan trọng. Yi không muốn một mùi dễ thương. Bà muốn một mùi khiến người ngửi dừng lại một nhịp, không chắc mình thích hay không, không chắc mình đang ở đâu.
Đó là hai con đường trong tên tác phẩm. Một đường dẫn về những thứ quen thuộc: mưa, hoa, đường phố. Một đường dẫn ra những nơi chưa ai tới: đáy biển sâu, một hành tinh khác. Người ngửi đi cả hai cùng lúc.
Trong một triển lãm về tiến hoá
Tác phẩm được trưng bày trong There Exists Another Evolution, But In This One, triển lãm lớn của Yi do Leeum Museum of Art ở Seoul và UCCA Center for Contemporary Art ở Bắc Kinh cùng tổ chức. Triển lãm mở ở Leeum năm 2024, rồi tới UCCA Beijing từ ngày 22 tháng 3 đến ngày 15 tháng 6 năm 2025, do Peter Eleey và Gina Lee đồng giám tuyển.
Gần bốn mươi tác phẩm trải dài sự nghiệp của Yi được đặt cạnh nhau: những bức Quantum Foam Painting, loạt Radiolaria, Memory Sleeper Cell, Each Branch of Coral Holds Up the Light of the Moon. Giữa chúng, Walking on Two Paths at Once là tác phẩm không thể chụp ảnh. Nó có mặt trong mọi phòng mà nó lan tới, nhưng không nằm ở đâu cả.
Tên triển lãm gợi một ý: có một sự tiến hoá khác, nhưng trong sự tiến hoá này thì sao? Mùi là một cách để hỏi câu ấy. Khứu giác là một trong những giác quan cổ nhất. Nó đã có trước chữ, trước hình. Khi Yi đặt một mùi vừa như biển tiền sử vừa như thế giới ngoài hành tinh vào giữa một triển lãm về tiến hoá, bà nhắc người xem rằng cơ thể họ vẫn mang trong mình một cách nhận biết thế giới rất xưa.
Điều đáng nhớ ở tác phẩm là sự tin tưởng. Yi tin rằng một mùi, không cần nhãn, không cần hình ảnh, đủ sức đứng một mình trong bảo tàng. Và bà tin người xem sẽ chịu đứng lại để ngửi, kể cả khi mùi ấy không dễ chịu. Như những cảnh mùi ở Turbine Hall trước đó, không khí một lần nữa trở thành nơi tác phẩm diễn ra.
Olfactory Art