Essays · Olfactory Art

Anicka Yi. In Love With The World.

Không khí của một nơi chốn giữ lại lịch sử của nó.

Anicka Yi, In Love With The World: những aerobe bay lơ lửng trong Turbine Hall, Tate Modern

Installation view, Hyundai Commission: Anicka Yi, Tate Modern · Tate


Hai loài sinh vật trong một sảnh lớn

Từ ngày 12 tháng 10 năm 2021 đến ngày 16 tháng 1 năm 2022, Turbine Hall của Tate Modern ở London thuộc về Anicka Yi. Đây là phần Hyundai Commission, chương trình mời mỗi năm một nghệ sĩ làm tác phẩm cho khoảng không rộng nhất của bảo tàng.

Yi không lấp đầy sảnh bằng một vật thể lớn. Bà thả vào đó những cỗ máy bay mà bà gọi là aerobe. Có hai loài. Loài thứ nhất, xenojelly, có thân bán trong suốt, đỉnh mang nhiều màu khác nhau, bên dưới là những tua có hoa văn, gợi nhớ loài sứa. Loài thứ hai, planula, có thân tròn phình, phủ một lớp lông ngắn màu vàng.

Cả hai đều được bơm khí heli, chuyển động nhờ cánh quạt nhỏ và chạy bằng những bộ pin gọn. Chúng không đi theo một lộ trình cố định. Chúng có hành vi riêng từng con và hành vi theo đàn, phản ứng với những yếu tố trong môi trường quanh mình.

Người xem đứng dưới sàn, ngước lên. Một con lại gần, một con trôi ra xa. Không có câu chuyện nào được kể. Chỉ có một không gian đang sống.

Mỗi tuần một lớp thời gian

Phần vô hình của tác phẩm là mùi. Yi gọi chúng là scentscape, những cảnh mùi. Chúng thay đổi hằng tuần, và mỗi cảnh gợi lại một thời kỳ trong lịch sử của Bankside, khu đất bên bờ nam sông Thames nơi Tate Modern đứng.

Có tuần là mùi biển, gợi thời tiền Cambri, khi vùng đất này còn nằm dưới nước. Có tuần là mùi thảm thực vật của kỷ Phấn Trắng. Có tuần là than đá và ozone của thời máy móc thế kỷ 20. Có tuần là những loại hương liệu người thế kỷ 14 dùng để chống lại Cái Chết Đen.

Thứ tự ấy không giống một bài học lịch sử. Người xem không được dẫn đi theo trục thời gian. Họ bước vào một tuần nào đó và gặp một lớp nào đó. Người đến vào tháng 10 và người đến vào tháng 1 có thể đã ngửi hai quá khứ khác hẳn nhau của cùng một khu đất.

Khi mùi đổi, các aerobe cũng đổi. Theo Tate, hành vi và cách chúng tương tác với nhau phát triển theo từng cảnh mùi. Không khí không còn là nền phía sau tác phẩm. Nó là một phần của hệ thống.

Một nhà máy cũ biết thở

Turbine Hall từng là phòng tua bin của một nhà máy điện. Không gian ấy được xây để chứa máy móc, hơi nóng và than. Yi đưa mùi than trở lại căn phòng từng đốt than, nhưng lần này nó không kéo theo máy móc cũ. Nó kéo theo những sinh vật máy mới, nhẹ, trôi nổi, không có mục đích sản xuất nào.

Yi sinh năm 1971 ở Seoul và làm việc ở New York. Trước dự án này, bà đã làm nhiều năm với vi khuẩn, nấm, thức ăn và mùi. Bà nhận giải Hugo Boss năm 2016, và triển lãm của giải ấy, Life Is Cheap, đã dùng mùi như một vật liệu chính. In Love With The World đưa những mối quan tâm ấy lên một quy mô khác: không còn là tủ kính hay lều nhỏ, mà là cả một bầu khí quyển trong nhà.

Câu hỏi của tác phẩm không nằm ở công nghệ. Nó nằm ở quan hệ. Nếu máy móc có thể sống cùng ta trong một môi trường, phản ứng với cùng một không khí, thì ranh giới giữa sinh vật và vật được chế tạo nằm ở đâu? Yi không trả lời. Bà để câu hỏi lơ lửng, như chính những aerobe.

Tác phẩm đáng nhớ vì nó đảo vị trí quen thuộc trong bảo tàng. Thường thì người xem di chuyển, còn tác phẩm đứng yên. Ở đây, tác phẩm di chuyển, mùi di chuyển, và người xem đứng lại để ngửi. Căn phòng từng sản xuất điện cho thành phố giờ sản xuất một thứ khác: sự chú ý đến không khí mà ta vẫn thở mỗi ngày mà không nghĩ tới.



Thành viên Penta