Essays · Olfactory Art
Anicka Yi. You Can Call Me F.
Mùi là dấu hiệu của sự sống, không phải của sự bẩn.
Smell is a sign of life, not of dirt.
Một trăm mẫu cơ thể
Đầu năm 2015, Anicka Yi gửi lời mời đến một trăm người phụ nữ trong mạng lưới công việc của mình. Họ là nghệ sĩ, giám tuyển, nhà phê bình, chủ gallery, nhà sưu tập. Yi đề nghị mỗi người gửi một mẫu sinh học từ chính cơ thể mình.
Các mẫu được chuyển tới Tal Danino, một nhà sinh học tổng hợp khi ấy đang làm nghiên cứu sau tiến sĩ ở MIT. Dưới sự hướng dẫn của anh, vi khuẩn từ một trăm người được nuôi chung thành một quần thể duy nhất. Yi gọi nó là một khối vi khuẩn tập thể.
Yi sinh năm 1971 ở Seoul, lớn lên ở California và làm việc ở New York. Bà không học khoa học. Nhưng từ lâu, thực hành của bà đã dùng những vật liệu sống và dễ hỏng: vi khuẩn, thức ăn, dầu chiên, xà bông, mùi. Những thứ thay đổi, thối rữa, lan ra ngoài giới hạn của chúng.
Căn phòng như một hiện trường
Triển lãm You Can Call Me F mở tại The Kitchen, New York, từ ngày 5 tháng 3 đến ngày 11 tháng 4 năm 2015, do Lumi Tan giám tuyển. Không gian được dựng như một hiện trường điều tra, nơi một điều gì đó vừa lây lan.
Ở lối vào là một tấm biển khổ lớn, thực chất là một đĩa nuôi cấy khổng lồ chứa khối vi khuẩn tập thể. Hình thức của nó mượn từ một kiểu quảng cáo cho bộ phim Contagion năm 2011 của Steven Soderbergh, bộ phim về một đại dịch. Vi khuẩn tiếp tục lớn lên suốt thời gian triển lãm. Mỗi ngày, tấm biển trông khác đi một chút.
Bên trong, người xem đi giữa những chiếc lều cách ly. Vách lều chỉ cho nhìn thấy một phần. Trong mỗi lều là những điêu khắc của Yi, làm từ vật liệu công nghiệp lẫn chất hữu cơ, như những hệ sinh thái nhỏ cần được bảo vệ khỏi bên ngoài. Hoặc bên ngoài cần được bảo vệ khỏi chúng.
Mùi của một mạng lưới
Phần vô hình nhất của triển lãm là mùi. Các máy khuếch tán trong phòng toả ra một mùi do Yi tạo nên cùng các cộng sự, trong đó có Sean Raspet. Mùi ấy tổng hợp hai thứ: khối vi khuẩn của một trăm người phụ nữ, và mùi gần như không nhận ra của Gagosian, một trong những gallery lớn và quyền lực nhất giới nghệ thuật.
Đặt hai mạng lưới cạnh nhau trong một mùi là một cử chỉ chính trị. Một bên là mạng lưới phụ nữ, thường bị xem là nhỏ, không chính thức. Một bên là mô hình gallery mà nhiều người coi là biểu tượng của quyền lực nam giới trong giới nghệ thuật. Trong không khí, chúng không còn tách rời.
Theo thông cáo của The Kitchen, Yi muốn đặt nỗi lo sợ của xã hội về lây nhiễm và vệ sinh cạnh một nỗi sợ lâu đời hơn: nỗi sợ nữ quyền và sức mạnh của những mạng lưới phụ nữ. Vi khuẩn tập thể trở thành hình ảnh của người phụ nữ như một mầm bệnh, thứ luôn bị tìm cách khoanh vùng và trung hoà.
Chữ F để ngỏ
Tên tác phẩm không giải thích chữ F. Người xem tự điền vào: female, feminism, hay một điều gì khác. Sự để ngỏ ấy giống chính mùi trong phòng: nó ở đó, rõ ràng, nhưng không có nhãn.
Năm 2015 cũng là lúc chữ nữ quyền quay lại văn hoá đại chúng, nhiều khi như một công cụ tiếp thị. Còn chữ lan truyền, viral, vừa là điều người ta khao khát vừa là điều người ta sợ. You Can Call Me F đứng giữa hai nghĩa ấy.
Sau triển lãm này, Yi nhận giải Hugo Boss năm 2016 và tiếp tục làm việc với vi sinh, mùi và máy móc ở quy mô lớn hơn. Nhưng You Can Call Me F vẫn là một điểm mốc: một căn phòng trắng của nghệ thuật đương đại được để cho sống, lớn lên, và có mùi.
One hundred samples
Early in 2015, Anicka Yi invited one hundred women from her professional network. Artists, curators, critics, dealers, collectors. She asked each of them to donate a biological sample from their own body.
The samples went to Tal Danino, a synthetic biologist then doing postdoctoral work at MIT. Under his guidance, the bacteria from a hundred people were grown together into a single colony. Yi called it a collective bacteria.
Yi was born in Seoul in 1971, grew up in California and works in New York. She did not train as a scientist. But her practice has long used living and perishable materials: bacteria, food, frying oil, soap, smell. Things that change, rot and spread beyond their limits.
The room as a site
You Can Call Me F opened at The Kitchen in New York and ran from 5 March to 11 April 2015, curated by Lumi Tan. The space was set up like a forensic site, a place where something had just spread.
At the entrance stood a large billboard, in fact a giant petri dish holding the collective bacteria. Its form borrowed from a promotional device for Steven Soderbergh's 2011 pandemic film Contagion. The bacteria kept growing throughout the show. Each day the sign looked slightly different.
Inside, visitors moved among quarantine tents. Their walls allowed only partial views. In each tent were Yi's sculptures, made of industrial materials and organic matter, like small ecosystems that needed protecting from the outside. Or an outside that needed protecting from them.
The smell of a network
The least visible part of the show was its smell. Diffusers in the room released a scent Yi developed with collaborators including Sean Raspet. It combined two things: the collective bacteria of a hundred women, and the barely perceptible odour of Gagosian, one of the largest and most powerful galleries in the art world.
Putting two networks side by side in one smell is a political gesture. On one side, a network of women, often seen as small and informal. On the other, a gallery model many regard as a symbol of male power in the art world. In the air, they can no longer be told apart.
According to The Kitchen's announcement, Yi wanted to set society's growing anxiety about contagion and hygiene beside an older fear: the fear of feminism and of the strength of women's networks. The collective bacteria became an image of the woman as pathogen, always subject to attempts to contain and neutralise her.
The open F
The title does not explain the F. Visitors fill it in themselves: female, feminism, or something else. That openness mirrors the smell in the room: present, unmistakable, and without a label.
2015 was also a moment when the word feminist had returned to popular culture, often as a marketing tool. And viral named something people both wanted and dreaded. You Can Call Me F stood between those meanings.
After this show Yi won the Hugo Boss Prize in 2016 and went on to work with microbes, smell and machines on a larger scale. But You Can Call Me F remains a landmark: a white cube of contemporary art that was allowed to live, to grow, and to smell.
Olfactory Art