Essays · Contemporary Art
Anish Kapoor. Marsyas.
Không ai nhìn thấy trọn một cơ thể cùng một lúc.
Ba vòng thép và một tấm da
Marsyas được trưng bày trong Turbine Hall của Tate Modern ở London, từ ngày 9 tháng 10 năm 2002 đến ngày 6 tháng 4 năm 2003. Đây là tác phẩm thứ ba của The Unilever Series, chương trình mỗi năm mời một nghệ sĩ làm việc với sảnh lớn này.
Cấu trúc gồm ba vòng thép khổng lồ nối với nhau bằng một màng PVC màu đỏ sẫm. Hai vòng dựng đứng ở hai đầu sảnh. Vòng thứ ba nằm ngang, treo song song với cây cầu bắc ngang Turbine Hall. Màng PVC căng giữa ba vòng ấy, thắt lại ở giữa rồi loe ra ở hai đầu, chiếm gần hết không gian dài của sảnh.
Theo Tate, Kapoor bắt đầu dự án từ tháng 1 năm 2002. Ông vẽ rất nhiều, làm nhiều mô hình, tìm cách dùng chiều dài của sảnh để thách thức chiều cao của nó. Tỉ lệ con người và mối quan hệ giữa vật với người xem là điều ông đặt ở trung tâm.
Không có chỗ đứng để thấy hết
Điều khác thường nhất ở Marsyas là không thể nhìn trọn nó từ bất kỳ vị trí nào. Đứng ở tầng trệt, người xem thấy một miệng ống đỏ khổng lồ mở ra phía trên đầu. Lên cầu, họ thấy phần giữa thắt lại, rồi thấy vòng thép ngang. Ở tầng khác, lại là một góc khác.
Tate mô tả việc xem tác phẩm như một chuỗi những lần gặp riêng lẻ, sau đó người xem phải tự dựng lên cái toàn thể. Không có tấm ảnh nào thay được việc đi quanh nó. Mỗi bức ảnh chỉ là một mảnh.
Điều này đảo ngược thói quen quen thuộc của điêu khắc. Một bức tượng thường được đặt để ta đi vòng quanh và nắm được hình của nó. Marsyas thì lớn hơn tầm mắt, lớn hơn cả khả năng ghi nhớ trong một lần. Người xem không sở hữu được hình của nó. Họ chỉ gom được những mảnh.
Thần thoại về một người bị lột da
Tên tác phẩm lấy từ thần thoại Hy Lạp. Marsyas là một thần rừng nửa người nửa dê. Chàng thách thần Apollo thi âm nhạc, thua, và bị Apollo lột da khi còn sống. Câu chuyện này được nhiều hoạ sĩ vẽ lại qua nhiều thế kỷ, như một hình ảnh của sự kiêu ngạo bị trừng phạt, và của nỗi đau thân thể.
Trong lời dẫn Tate ghi lại, Kapoor mô tả màng PVC giống như một tấm da bị lột. Màu đỏ sẫm, theo lời ông, là màu của thân thể, của đất, của những gì thuộc về xác thịt. Ông cũng nói một câu ngắn về tham vọng của mình: muốn biến thân thể thành bầu trời.
Đứng dưới màng đỏ, người xem như đứng bên trong một cơ thể bị mở ra, căng rộng đến mức trở thành một mái vòm. Cái đau của thần thoại không được minh hoạ. Nó chỉ được gợi qua màu, qua độ căng, qua cảm giác bị bao bọc bởi một thứ vừa như da thịt vừa như trời.
Một sảnh lớn học cách thở
Anish Kapoor sinh năm 1954 ở Bombay và sống, làm việc ở London. Ông được biết đến với những hình khối hút ánh sáng, những bề mặt gương, những khoảng rỗng khiến người xem không chắc đâu là mặt phẳng, đâu là chiều sâu.
Turbine Hall là một không gian khó. Nó từng là sảnh máy của một nhà máy điện, cao và dài đến mức phần lớn tác phẩm đặt vào đều trông bé nhỏ. Marsyas là một trong những lời đáp sớm nhất cho thách thức ấy: thay vì đặt một vật giữa sảnh, Kapoor căng tác phẩm ra đến tận hai đầu tường, để chính sảnh trở thành một phần của hình.
Mùa thu năm sau, Turbine Hall đón mặt trời nhân tạo của Olafur Eliasson. Hai tác phẩm rất khác nhau, nhưng cùng hiểu một điều: ở không gian lớn như vậy, thứ được làm ra không phải là một vật để nhìn, mà là một bầu không khí để đứng trong đó.
Contemporary Art