Essays · Contemporary Art

Anselm Kiefer. Lilith.

Tro là thứ còn lại khi lửa đã đi qua.

Anselm Kiefer, Lilith: toan lớn hai tấm phủ sơn dầu và tro xám, hình đô thị São Paulo nhìn từ trên cao, có dây đồng gắn trên mặt tranh

Tate · Tate


Một thành phố dưới lớp tro

Lilith là một bức tranh rất lớn. Theo hồ sơ của Tate, nó cao hơn ba mét tám, rộng hơn năm mét sáu, ghép từ hai tấm toan. Kiefer làm nó trong khoảng 1987 đến 1989. Tate mua tác phẩm năm 1990.

Chất liệu được ghi rõ: sơn dầu, tro và dây đồng trên toan. Không có lớp nào để trang trí. Sơn dầu tạo nền xám, nâu, đen. Tro bám lên thành những mảng bột khô. Dây đồng gắn vào mặt tranh, nhô ra khỏi mặt phẳng, đủ để bức tranh có độ dày như một vật.

Hình ảnh là một đô thị nhìn từ trên cao. Tate xếp tác phẩm vào nhóm cảnh São Paulo, thành phố lớn nhất Brazil, nhìn từ xa. Những khối nhà xếp dày đặc, những đường phố như vết cắt. Nhưng màu tro khiến thành phố không giống một nơi đang sống. Nó giống một nơi vừa bị thiêu, hay một nơi đã bị bỏ lại từ lâu.

Trên mặt tranh có chữ Lilith, chính là tựa đề. Kiefer thường viết tên lên tranh như vậy, bằng nét tay, để chữ trở thành một phần của bề mặt.

Tên của một nữ quỷ

Trong truyền thuyết Do Thái, Lilith là một nhân vật của đêm tối. Có những câu chuyện kể bà là người vợ đầu tiên của Adam, rời khỏi vườn địa đàng và trở thành một hồn ma, một nữ quỷ. Bà gắn với những nơi hoang vắng, những thành phố đổ nát, những nơi con người đã bỏ đi.

Đặt cái tên ấy lên một đô thị hiện đại là một cử chỉ nặng. Thành phố ở đây không được vẽ như biểu tượng của tiến bộ. Nó được vẽ như một nơi mà Lilith có thể về ở: một vùng đổ nát tương lai, hay một vùng đổ nát đã có sẵn bên dưới những toà nhà.

Tate xếp tác phẩm vào các chủ đề suy tàn, ô nhiễm và bình luận xã hội. Một thành phố lớn phủ tro có thể đọc như lời cảnh báo về cái giá của sự phát triển. Nó cũng có thể đọc như một ký ức chiến tranh, thứ Kiefer mang theo từ rất sớm.

Người vẽ từ tro

Anselm Kiefer sinh năm 1945 ở Đức, đúng năm Thế chiến thứ hai kết thúc. Ông lớn lên giữa những thành phố đang dựng lại từ đống đổ nát. Phần lớn sự nghiệp của ông là một cuộc đối diện với lịch sử nước Đức, với những điều mà thế hệ trước muốn im lặng.

Đầu thập niên 1970, Kiefer học ở Học viện Nghệ thuật Düsseldorf, nơi Joseph Beuys giảng dạy. Ông không thực sự là học trò của Beuys, chỉ vài lần gặp riêng để Beuys nhận xét tranh. Beuys cũng làm việc với những chất liệu mang ký ức như mỡ, nỉ, đá. Từ đó, tranh của Kiefer dày dần lên bằng những thứ không thuộc về hội hoạ: rơm, chì, cát, cây khô, tro. Mỗi chất liệu mang theo một câu chuyện riêng trước khi lên toan.

Tro là chất liệu rõ nghĩa nhất. Nó là kết quả của lửa, và lửa trong lịch sử thế kỷ hai mươi mang những nghĩa rất tối. Kiefer không cần giải thích. Chỉ cần tro nằm đó, người xem đã biết có thứ gì đó từng cháy.

Còn dây đồng thì khác. Đồng dẫn điện, dẫn tín hiệu, là mạch nối của đô thị hiện đại. Trên mặt tranh, những sợi dây đồng trông như vật sót lại sau một đám cháy, những thứ không cháy được.

Vì sao đáng nhớ

Lilith không cho người xem một câu trả lời về lịch sử. Nó cho một bề mặt, nặng và xám, để đứng trước đó thật lâu. Càng đứng gần, người xem càng thấy tro không phẳng, dây đồng không thẳng, sơn không đều. Thành phố tan ra thành vật chất.

Bên cạnh những khối đá bazan của Beuys trong The End of the Twentieth Century, Lilith cho thấy cùng một niềm tin: chất liệu có trí nhớ. Một nhúm tro nhớ lửa. Một sợi đồng nhớ dòng điện. Và một thành phố, khi được nhìn qua lớp tro, nhớ rằng nó cũng có thể biến mất.


Nguồn: Tate


Thành viên Penta