Essays · Contemporary Art

Joseph Beuys. The End of the Twentieth Century.

Đá cũng cần được giữ ấm.

Joseph Beuys, The End of the Twentieth Century: những khối đá bazan dài màu be xám nằm trên sàn, mỗi khối có một nút đá tròn được đánh bóng

Tate · Tate


Ba mươi mốt khối đá

Trên sàn phòng trưng bày là ba mươi mốt khối đá bazan thô, nặng nề. Màu be nhạt, loang những mảng xám. Mỗi khối dài từ một đến hai mét rưỡi. Chúng nằm thành những cụm lỏng lẻo, trông như đống đổ nát sau một sự cố, nhưng thật ra được chia thành hai nhóm lớn, chừa một lối đi dài ở giữa để người xem bước qua.

Nhìn kỹ, mỗi khối đá có một chi tiết giống nhau. Ở mặt trên, gần một đầu, có một lỗ khoét hình nón. Lòng lỗ được mài nhẵn và lót bằng đất sét và nỉ. Phần đá lấy ra từ lỗ được đánh bóng, rồi đặt trở lại vào chỗ cũ, như một cái nút.

Đó là The End of the Twentieth Century, Sự kết thúc của thế kỷ hai mươi, của nghệ sĩ Đức Joseph Beuys. Bản này thuộc bộ sưu tập Tate ở London, mua năm 1991. Cả sắp đặt chiếm một khoảng sàn rộng chừng bảy mét, dài mười hai mét.

Ba phiên bản, một người không kịp thấy

Bản của Tate là bản thứ ba trong một loạt cùng tên, làm theo cùng một cách. Bản đầu tiên, gồm hai mươi mốt khối đá, ra đời năm 1983 cho triển lãm Tending Towards the Total Work of Art tại Kunsthalle Düsseldorf, khi giám tuyển Harald Szeemann mời Beuys làm một tác phẩm mới. Cùng lúc, Beuys chuẩn bị một bản khác gồm bốn mươi bốn khối.

Năm 1985, Beuys tự chọn và chuẩn bị những khối đá cho bản thứ ba. Ông mất vào tháng 1 năm 1986, trước khi tác phẩm được sắp đặt. Tate cho biết đây là bản lớn cuối cùng mà ông trực tiếp theo dõi.

Beuys để lại vài bản phác về cách xếp đá, nhưng không có quy tắc cố định. Sau khi Tate mua tác phẩm, giám tuyển Sean Rainbird và Bernd Klüser, người từng làm gallery cho Beuys ở Munich, dựa trên các lần trưng bày trước và các bản vẽ của nghệ sĩ để định ra một bố cục. Tác phẩm được trưng bày theo bố cục ấy lần đầu năm 1992, và từ đó gần như không thay đổi.

Dấu của thế giới mới

Tựa đề nói thẳng về thời điểm: cuối thế kỷ hai mươi, một thế kỷ nhiều bạo lực và tàn phá. Nhà sử học nghệ thuật Mark Rosenthal đọc tác phẩm như hình ảnh bừa bộn sau một thảm hoạ.

Nhưng Beuys nói về nó theo hướng khác. Năm 1984, ông giải thích, đại ý, rằng đây là thế giới cũ, và ông đang đóng lên đó con dấu của thế giới mới. Ông bảo những cái nút trông như cây mọc lên từ thời đồ đá. Ông kể đã khoan chúng ra theo hình phễu rồi đặt lại bằng nỉ và đất sét, để chúng không làm hại nhau và giữ được ấm. Trong khối đông cứng ấy, theo ông, có một thứ gì đó sống động, như chính bazan từng bị đẩy ra từ lòng đất.

Bazan là đá núi lửa. Beuys quan tâm đến nguồn gốc ấy, và theo nhà nghiên cứu Victoria Walters, ông gắn nó với một quan niệm thời gian rất dài, thời gian địa chất. Nỉ, đất sét và bazan đều là những chất liệu ông dùng nhiều lần. Nhãn trưng bày của Tate gọi lớp đất sét và nỉ lót trong lỗ đá là một lớp cách nhiệt.

Từ bảy nghìn cây sồi

Tác phẩm gắn trực tiếp với một dự án lớn khác của Beuys: 7000 Oaks, làm cho Documenta 7 ở Kassel năm 1982. Ông cho đổ bảy nghìn khối đá trước bảo tàng Fridericianum. Trong năm năm sau đó, từng khối được chuyển đi và đặt cạnh một cây sồi mới trồng ở nơi khác trong thành phố. Năm 1983, bốn mươi bốn khối trong đống đá ấy từng được mang tới Düsseldorf cho một lần sắp đặt The End of the Twentieth Century, rồi được trả lại.

Beuys lúc ấy gắn bó với phong trào sinh thái và đã tham gia lập Đảng Xanh Đức năm 1980. Đá, cây, đất, nỉ, với ông đều thuộc một ý nghĩ chung: nghệ thuật có thể tham gia vào việc làm sống lại cả tự nhiên lẫn xã hội.

Cũng vì thế, đứng giữa những khối đá này, người xem có thể thấy hai điều cùng lúc. Một bãi đổ nát cuối thế kỷ. Và những vết khoét được lót ấm cẩn thận, như thể ai đó tin rằng sau đổ nát vẫn có cái để giữ gìn. Carl Andre xếp gạch để nói về vật liệu và không gian. Beuys đặt đá để nói về thời gian.



Thành viên Penta