Essays · Contemporary Art
Antony Gormley. Bed.
Thân thể có thể hiện ra bằng chỗ nó đã lấy đi.
Tate · Tate
Một chiếc giường bằng bánh mì
Bed là một tác phẩm Antony Gormley làm trong hai năm 1980 và 1981. Tate, nơi giữ tác phẩm, ghi chất liệu gọn trong một dòng: bánh mì và sáp paraffin trên tấm nhôm.
Đúng như tên gọi, tác phẩm gợi hình một chiếc giường. Nhưng thay cho nệm và chăn là những lát bánh mì, xếp chồng lên nhau thành từng lớp. Thứ bánh bình thường nhất, loại người ta mua về ăn sáng.
Ở giữa khối bánh có hai chỗ lõm. Mỗi chỗ là đường viền của một người nằm. Không có tượng, không có hình được đắp lên. Chỉ có chỗ thiếu.
Làm bằng cách ăn
Cách Gormley tạo ra hai dáng người ấy là phần khiến Bed khó quên. Ông không cắt, không khoét bằng dao. Ông tự ăn bớt những lát bánh, từng phần, cho tới khi khoảng trống mang hình cơ thể mình.
Hãy nghĩ về điều đó một chút. Mỗi phần bánh bị mất đi trên chiếc giường đã đi vào thân thể người nghệ sĩ. Hình người trên giường và người thật được làm từ cùng một thứ. Cái này hiện ra, cái kia no đi.
Để bánh không mốc, không mục, những lát bánh được ngâm sáp paraffin. Sáp giữ lại hình dạng và màu của bánh, khiến một thứ vốn chỉ sống được vài ngày có thể nằm trong bảo tàng nhiều thập kỷ. Bánh thôi là thức ăn. Nó thành vật liệu điêu khắc.
Gormley chọn một thứ rẻ, quen thuộc, ai cũng từng chạm vào. Không phải đồng, không phải đá cẩm thạch. Bánh mì là thứ con người dùng để nuôi thân thể mỗi ngày. Dùng nó để tạo hình thân thể là một vòng khép kín.
Thân thể như một khoảng trống
Về sau, Gormley trở thành một trong những nhà điêu khắc được biết đến nhiều nhất nước Anh, với những hình người đúc từ chính cơ thể ông. Nhưng ở Bed, cơ thể chưa phải là một khối đặc. Nó là một khoảng rỗng.
Ý tưởng này đặt ra một câu hỏi đơn giản: ta nhận ra một người qua chỗ họ chiếm, hay qua chỗ họ để lại? Một chiếc ghế còn ấm sau khi ai đó đứng dậy. Một vết lõm trên gối. Một đôi giày còn giữ dáng bàn chân. Những thứ ấy không phải người, nhưng ta nhìn vào là biết có người đã ở đó.
Ý tưởng làm việc với khoảng không âm bản, phần không gian bị bỏ quên quanh các vật, còn đi tiếp trong nghệ thuật Anh những năm sau, như Rachel Whiteread về sau đúc lại phần bên trong cả một ngôi nhà. Bed là một phiên bản rất riêng của mối quan tâm đó, vì khoảng trống ở đây được làm bằng miệng, bằng việc ăn.
Hai dáng người nằm. Tác phẩm không nói họ là ai. Người xem tự nghĩ: một người, nằm hai lần? Hay hai người, cùng chung một giường?
Chiếc giường như một vật chứa
Giường là nơi ta ở lâu nhất mà không nhận ra. Ngủ, ốm, yêu, nằm nghĩ. Nó giữ lại hình dáng ta mỗi đêm rồi buông ra mỗi sáng.
Bánh mì cũng là một thứ của buổi sáng. Nó được nướng trong đêm, được mua lúc sớm, được ăn trước khi ra khỏi nhà. Đặt bánh mì vào hình một chiếc giường là nối hai đầu của một ngày: nơi ta thức dậy và thứ đầu tiên ta ăn. Gormley không giải thích mối nối ấy. Ông để vật liệu tự nói.
Bed giữ lại hình dáng ấy mãi mãi, bằng sáp và bánh. Nó là một chiếc giường không ai nằm được, nhưng lúc nào cũng như vừa có người rời đi. Người xem đứng trước nó thường im lặng lâu hơn họ nghĩ.
Có lẽ vì tác phẩm chạm vào một điều ai cũng biết mà ít khi nói ra. Thân thể ta được làm từ những gì ta ăn. Và khi ta rời đi, thứ còn lại là một hình dáng rỗng, vừa đúng kích thước của ta.
Nguồn: Tate
Contemporary Art