Essays · Modern Art

Yves Klein. IKB 79.

Một màu không bám vào đâu cả.

Yves Klein, IKB 79: tấm toan hình chữ nhật đứng phủ kín một màu xanh lam đậm, bề mặt mịn như nhung

Tate · Tate


Một tấm toan, một màu

IKB 79 là một hình chữ nhật đứng, cao khoảng 140 phân, rộng khoảng 120 phân, dày ba phân. Toàn bộ mặt trước phủ một màu xanh lam đậm. Không đường viền, không vết cọ, không chữ ký ở mặt trước.

Mặt sau mang ký hiệu riêng của Klein, một ngôi sao tám cánh, và dòng chữ IKB 79. Theo Tate, dòng chữ ấy không phải do chính Klein viết. Tên tác phẩm được đặt sau khi ông mất.

Klein làm gần hai trăm bức tranh đơn sắc xanh trong cuộc đời ngắn của mình. Ông mất tháng 6 năm 1962, khi mới ba mươi tư tuổi. Ông không đặt tên cho các bức ấy. Sau khi ông qua đời, vợ ông là Rotraut Klein Moquay đánh số tất cả những bức đã biết, từ IKB 1 đến IKB 194. Thứ tự không theo năm làm. Về sau người ta tìm thêm những bức khác, và chúng cũng được gán số IKB.

Năm 1974, bà Rotraut xem lại bức tranh ở Tate và viết rằng bà gần như chắc chắn IKB 79 là một trong khoảng bốn bức cùng phong cách Klein làm ở Gelsenkirchen, Tây Đức, năm 1959. Bà ở đó cùng ông khi ấy. Tate mua tác phẩm năm 1972.

Màu xanh mang tên một người

Ba chữ IKB là viết tắt của International Klein Blue, một sắc xanh ultramarine rất riêng. Năm 1957, Klein đăng ký màu này như một nhãn hiệu. Cũng năm đó, ông bắt đầu thời kỳ mà người ta quen gọi là thời kỳ xanh của ông, và tiếp tục làm tranh đơn sắc xanh cho tới khi mất.

Klein cho rằng màu xanh này có một phẩm chất gần với không gian thuần túy. Ông gắn nó với những giá trị phi vật chất, nằm ngoài những gì có thể nhìn hay chạm. Thiệp mời triển lãm cá nhân của ông tại Galleria Apollinaire ở Milan năm 1957 gọi IKB là một màu xanh tự thân, tách khỏi mọi lý do sử dụng.

Trước đó rất lâu, từ cuối những năm 1940, Klein đã làm tranh đơn sắc. Ông xem chúng là một cách từ chối việc hội họa phải mô tả một thứ gì, và qua đó đạt tới tự do sáng tạo. Những bức đầu có bề mặt gợn, không đều. Những bức sau, như IKB 79, mịn và đồng đều hơn nhiều.

Bột màu như chưa khô

Cái khó của Klein là bột màu. Ở dạng bột, ultramarine sáng và sâu. Khi trộn với dầu hay chất kết dính thông thường, nó xỉn đi. Klein muốn giữ độ sáng của bột trên một bức tranh hoàn chỉnh.

Tới khoảng năm 1957, ông tìm ra cách làm. Toan hoặc vải cotton thưa được căng lên một tấm gỗ đã xử lý bằng casein, một loại đạm sữa giúp sơn bám tốt hơn. Rồi ông dùng con lăn phủ lên một loại sơn xanh công nghiệp, gần giống màu bột gouache, trộn với một chất cố định rất dễ bay hơi.

Khi sơn khô, chất cố định đã bay đi gần hết. Bột màu như lơ lửng trên bề mặt. Bề mặt có độ mịn như nhung và một chiều sâu khó giải thích. Đứng gần IKB 79, người xem không thấy một lớp sơn. Họ thấy một khoảng xanh không có đáy.

Đó cũng là lý do ảnh chụp tác phẩm gần như luôn phụ nó. Màn hình và giấy in không giữ được cái xốp của bột. Muốn biết IKB 79 là gì, phải đứng trước nó.

Mười một bức giống nhau

Ở triển lãm Milan năm 1957, Klein treo mười một bức tranh xanh trông như giống hệt nhau. Mỗi bức một giá khác. Ông nói rằng mỗi bức có một bản chất và một bầu không khí riêng, dù cùng một màu, cùng một cách làm. Điều khiến ông ngạc nhiên nhất là người mua: mỗi người chọn một bức theo cách của mình, và trả đúng cái giá được yêu cầu.

Tate nhận xét rằng nhiều hoạt động của Klein, như việc bán những vùng không gian phi vật chất để đổi lấy vàng, đi trên ranh giới mỏng giữa nghi lễ tâm linh và thương mại. Việc làm tranh đơn sắc có lẽ vừa là một thực hành tinh thần, vừa là một thứ có thể bán được.

Klein thuộc nhóm Tân Hiện thực ở Pháp. Cùng với những nghệ sĩ như Piero Manzoni ở Ý, ông chịu ảnh hưởng sâu từ sự táo bạo và hài hước của Marcel Duchamp. Họ đặt câu hỏi về giá trị của một tác phẩm: nó nằm ở vật, ở ý tưởng, hay ở chính người nghệ sĩ?

IKB 79 không trả lời câu hỏi ấy. Nó chỉ đứng đó, xanh, im lặng. Và người xem, như những người mua ở Milan, tự quyết định mình thấy gì.



Thành viên Penta