Essays · Photography

Wolfgang Tillmans. Concorde Grid.

Ai đứng dưới đất cũng thấy được bầu trời.

Wolfgang Tillmans, Concorde Grid: 56 tấm ảnh màu nhỏ xếp thành lưới, chiếc Concorde bay qua bầu trời, mái nhà, hàng rào

Tate · Tate


Năm mươi sáu lần ngẩng lên

Concorde Grid là một bức lưới gồm 56 tấm ảnh màu in C-print, treo sát nhau thành hàng và cột. Wolfgang Tillmans làm tác phẩm này năm 1997. Chủ đề của cả 56 tấm là một: chiếc Concorde, máy bay chở khách siêu thanh do Anh và Pháp cùng phát triển.

Nhưng trong phần lớn các khung hình, chiếc máy bay rất nhỏ. Nó là một vệt tam giác trắng hay đen trên nền trời, có khi gần như chìm giữa mây. Phần còn lại của khung là những gì quanh người chụp: mái nhà, cột đèn, dây điện, hàng rào lưới, bãi cỏ gần sân bay. Có tấm chụp lúc máy bay cất cánh, có tấm chụp lúc nó đã lên cao, có tấm chụp ngay dưới bụng nó khi nó bay ngang.

Tillmans chụp ở London, nơi Concorde bay đi bay về hằng ngày. Ông đứng chờ dưới đường bay, biết giờ máy bay sẽ qua, và chụp trong vài giây nó có mặt trên đầu. Rồi lại chờ. Những bức ảnh được làm để đi cùng triển lãm cá nhân của ông tại Chisenhale Gallery ở London năm 1997, mang tên I Didn't Inhale.

Nhìn một biểu tượng từ phía dưới

Concorde là một vật mang nhiều ý nghĩa. Nó bay nhanh gấp đôi tốc độ âm thanh, đưa hành khách qua Đại Tây Dương trong khoảng ba tiếng rưỡi. Vé đắt đến mức chỉ một số ít người được ngồi trên đó. Với nhiều người, nó là hình ảnh của tham vọng công nghệ thế kỷ 20, của niềm tin rằng tương lai sẽ nhanh hơn.

Tillmans không chụp tham vọng ấy từ phía những người sở hữu nó. Ông chụp từ phía những người chỉ thấy nó. Có thể là một đứa trẻ trong vườn nhà gần sân bay, một người lái xe dừng lại bên đường, một người đi bộ ngẩng lên khi tiếng động cơ ầm tới. Họ không bao giờ lên máy bay, nhưng họ có quyền nhìn. Đó là một góc nhìn không đặc quyền.

Cách xếp lưới củng cố điều đó. Không tấm nào được phóng to thành ảnh chính. Không tấm nào là khoảnh khắc đẹp nhất. 56 tấm đứng ngang hàng, như 56 lần ai đó đã dừng việc mình đang làm để ngẩng lên. Người xem đi dọc bức lưới và thấy cùng một vật lặp đi lặp lại, mỗi lần một khác: nắng, mây, hoàng hôn, trời xám. Chiếc máy bay không đổi. Bầu trời và người đứng dưới thì đổi.

Cách treo ảnh không theo trật tự cứng nhắc vốn là một đặc điểm của Tillmans trong những năm 1990. Ông thường dán ảnh trực tiếp lên tường, trộn khổ lớn khổ nhỏ. Ở Concorde Grid, ông chọn một khung chặt hơn, đều hơn. Sự đều đặn ấy khiến bức lưới giống một bảng ghi chép, một cuốn nhật ký của sự chú ý.

Một vật đã rời khỏi bầu trời

Năm 2000, vợ chồng nhà sưu tập Poju và Anita Zabludowicz tặng Concorde Grid cho Tate. Tác phẩm được treo lại tại Tate Britain năm 2013 trong triển lãm Looking at the View, nơi nó đứng cạnh những bức tranh phong cảnh Anh qua nhiều thế kỷ.

Đặt ở đó, bức lưới đọc khác đi. Họa sĩ phong cảnh thường vẽ bầu trời như một thứ vĩnh cửu. Tillmans chụp bầu trời vào đúng lúc có một vật đi ngang, và vật ấy không còn nữa. Concorde ngừng bay năm 2003. Những bức ảnh từng ghi lại một cảnh thường ngày của London nay trở thành ghi chép về một thứ đã mất.

Chính điều này làm Concorde Grid còn sức nặng sau gần ba mươi năm. Khi được chụp, nó là một loạt ảnh về hiện tại. Bây giờ nó là một kho lưu trữ. Không ai có thể đứng dưới đường bay ấy để chụp lại những khung hình đó nữa. Chỉ còn những người đã từng ngẩng lên, và 56 tấm ảnh nhỏ nhớ thay họ. Vài năm sau, Tillmans đi theo hướng ngược lại: bỏ hẳn máy ảnh, để ánh sáng tự vẽ lên giấy trong Freischwimmer.



Thành viên Penta