Essays · Olfactory Art

Brian Goeltzenleuchter. Smelling the City.

Một căn nhà cũng có mùi của điều nó cần.

Brian Goeltzenleuchter và Katharine Whitcomb, Smelling the City: giấy thử mùi in hai bài thơ

Một câu hỏi từ bảo tàng

Năm 2011, Bảo tàng Nghệ thuật San Diego mở một loạt buổi Summer Salon đi kèm triển lãm lưu động về Gustav Stickley và phong trào Arts and Crafts ở Mỹ. Bảo tàng đặt cho các nghệ sĩ khách mời một câu hỏi: một thành phố cần gì?

Nghệ sĩ Brian Goeltzenleuchter và nhà thơ Katharine Whitcomb nhận câu hỏi ấy. Họ không trả lời bằng một bản quy hoạch hay một bài diễn thuyết. Họ trả lời bằng hai bài thơ và hai mùi.

Stickley là nhà thiết kế nội thất đầu thế kỷ 20. Đồ của ông nổi tiếng vì đường nét thẳng, bề mặt mộc, gỗ sồi để lộ vân. Với ông, một căn nhà tốt là căn nhà giản dị, làm từ vật liệu địa phương, không trang trí thừa. Đó là một lý tưởng về cách sống, không chỉ là một kiểu bàn ghế.

Goeltzenleuchter và Whitcomb đặt lý tưởng ấy cạnh một hiện tượng của thời họ: những căn nhà nhỏ, lắp ghép sẵn, dựng từ container chở hàng đã qua sử dụng. Hai cách nghĩ về chỗ ở, cách nhau gần một thế kỷ.

Hai bài thơ, hai mùi, một tờ giấy

Bài thơ thứ nhất tên Native Oak. Whitcomb viết về một nội thất Stickley, về thiết kế thoáng, sạch, dùng vật liệu bản địa. Bài thứ hai tên Cargotecture, ghép từ cargo và architecture. Bài này nhắc tới Idea House năm 2011 của tạp chí Sunset, một căn nhà rộng chừng 18 mét vuông làm từ một container.

Với mỗi bài thơ, Goeltzenleuchter làm một mùi riêng. Cả hai được xịt lên giấy thử mùi, loại giấy thấm mà người bán nước hoa vẫn đưa cho khách. Trên mỗi tờ giấy in cả hai bài thơ, bằng kỹ thuật in thạch bản hai màu.

Người cầm tờ giấy có hai cách đọc. Ngửi từng mùi, đọc từng bài, như hai căn nhà riêng biệt. Hoặc gấp tờ giấy lại cho hai mùi chạm nhau. Khi ấy gỗ và thép cùng có mặt trong một hơi thở, và câu hỏi về những gì một chỗ ở thật sự cần trở nên mờ và mềm hơn.

Tác phẩm hoàn chỉnh được làm thành hai bộ. Mỗi bộ gồm 50 tờ giấy in thạch bản, một cuốn sách nghệ sĩ và hai chai mùi do nghệ sĩ tự làm. Theo trang của nghệ sĩ, bộ tác phẩm ghi năm 2013. Năm 2014, nó được trưng bày trong triển lãm nhóm Past Tense Future Imperfect tại Art Share ở Los Angeles.

Khi thành phố được đọc bằng mũi

Goeltzenleuchter là một trong những nghệ sĩ Mỹ làm việc thường xuyên với mùi. Anh từng là nghệ sĩ lưu trú tại Institute for Art and Olfaction ở Los Angeles. Trong nhiều dự án khác, anh hỏi cư dân một thành phố về mùi của từng khu vực, rồi chuyển câu trả lời thành những mùi đóng chai. Smelling the City khác ở chỗ nó nhỏ và riêng: không phải bản đồ cả một thành phố, mà là hai căn nhà trên một tờ giấy.

Mùi ở đây không minh hoạ cho thơ. Nó đứng cạnh thơ, như một dòng thứ hai. Chữ nói về gỗ, mùi đưa gỗ tới gần. Chữ nói về container, mùi cho biết thép và hàng hoá ở gần đến mức nào. Người đọc phải dùng cả hai giác quan để hiểu một bài thơ.

Điều đáng nhớ ở tác phẩm là cách nó đặt một câu hỏi lớn vào một vật nhỏ. Một thành phố cần gì? Nhà to hay nhà nhỏ, gỗ mới hay thép tái dùng, truyền thống hay tạm bợ? Tờ giấy thử mùi không chọn giùm ai. Nó chỉ để hai mùi nằm cạnh nhau, rồi phai dần.

Chính sự phai ấy cũng là một câu trả lời. Những gì ta cho là cần cho chỗ ở thay đổi theo thời gian, như một mùi trên giấy. Hôm nay rõ. Tuần sau nhạt. Năm sau chỉ còn chữ.


Brian Goeltzenleuchter – Smelling the City (2013)
Brian Goeltzenleuchter – Smelling the City (2013)

Nguồn: Brian Goeltzenleuchter


Thành viên Penta