Essays · Contemporary Art
Camille Henrot. Grosse Fatigue.
Không có ngăn kéo nào chứa được cả thế giới.
Solomon R. Guggenheim Museum · Solomon R. Guggenheim Museum
Vũ trụ trên màn hình máy tính
Grosse Fatigue là một video màu có âm thanh, dài 13 phút, Camille Henrot hoàn thành năm 2013. Tên tác phẩm trong tiếng Pháp có nghĩa là mệt lả, một cơn mệt rất lớn.
Video kể câu chuyện vũ trụ được sinh ra. Nhưng nó không kể bằng những cảnh quay lộng lẫy. Nó kể trên một màn hình máy tính. Các cửa sổ bật lên, chồng lên nhau, va vào nhau rồi sụp xuống. Một thư mục mở ra, trong đó là ảnh một hiện vật. Một đoạn phim chạy trong khung nhỏ. Một bàn tay xuất hiện, đặt một vật lên bàn. Rồi thêm một cửa sổ nữa.
Bên dưới là một giọng đọc nhanh, gần như không ngừng nghỉ, theo nhịp của thơ nói. Bài thơ được Henrot viết cùng nhà thơ Jacob Bromberg. Nó bắt đầu từ thuở chưa có gì, rồi dồn dập kể tiếp: ánh sáng, nước, đất, sự sống, con người.
Quay trong kho Smithsonian
Tác phẩm ra đời từ một học bổng nghiên cứu dành cho nghệ sĩ của Viện Smithsonian ở Washington. Nhờ học bổng này, Henrot được phép quay phim trong bộ sưu tập của ba nơi: Archives of American Art, National Air and Space Museum và National Museum of Natural History.
Vì vậy trong video có rất nhiều hình ảnh người thường ít thấy. Những ngăn kéo gỗ mở ra, bên trong là chim nhồi bông xếp hàng, xương, vỏ sò, côn trùng ghim trên bìa. Những bàn tay đeo găng nâng hiện vật lên trước ống kính. Đó là phần hậu trường của bảo tàng, nơi mọi thứ được đặt tên, đánh số và cất đi.
Henrot đặt những hình ảnh ấy cạnh những thứ lấy từ internet và đời thường: ảnh tìm kiếm, video trên mạng, đồ vật trên bàn làm việc. Kho lưu trữ của một viện nghiên cứu lớn và kho hình ảnh vô tận của mạng được đối xử như nhau, cùng mở ra trong những cửa sổ giống nhau.
Mọi câu chuyện khởi nguyên cùng lúc
Bài thơ trong Grosse Fatigue không chọn một câu chuyện. Nó trộn lịch sử khoa học với những câu chuyện khởi nguyên từ nhiều tôn giáo lớn: Phật giáo, Kitô giáo, Ấn Độ giáo, Hồi giáo, Do Thái giáo. Nó mượn cả từ Hội Tam Điểm, Kabbalah, và truyền thống của người Dogon, Inuit, Navajo. Các lời kể nối đuôi nhau, có khi chen ngang nhau.
Theo mô tả của Bảo tàng Guggenheim, tác phẩm đặt sự bao la của vũ trụ cạnh sự bao la của internet, và chỉ ra rằng không thể có một hệ thống tri thức nào gom được tất cả. Chỗ này là nơi cái tên bắt đầu có nghĩa. Người muốn biết hết sẽ mệt. Người muốn phân loại hết sẽ mệt hơn.
Henrot vốn làm việc như một nhà nghiên cứu. Bà đào vào kho lưu trữ, đọc nhân học, dân tộc học, lịch sử công nghệ, rồi làm ra điêu khắc, phim, sắp đặt và tranh vẽ từ đó. Điều bà nhìn không phải từng hiện vật, mà là cách con người sắp xếp hiện vật: ai đặt tên, ai xếp ngăn, ai quyết định cái gì nằm cạnh cái gì.
Vì sao nó được nhớ
Grosse Fatigue được chiếu tại Venice Biennale năm 2013 và mang về cho Henrot giải Sư Tử Bạc dành cho nghệ sĩ trẻ triển vọng. Sau đó, video vào bộ sưu tập của Bảo tàng Guggenheim.
Nhiều người nhớ nó vì cảm giác quen thuộc đến khó chịu. Ai dùng máy tính cũng từng mở quá nhiều tab, nhảy từ một câu hỏi sang mười câu hỏi khác, và cuối buổi thấy đầu nặng mà không biết thêm được gì. Henrot biến cảm giác đó thành hình. Nó đứng gần với video của Hito Steyerl cùng năm, một tác phẩm khác cũng coi màn hình là nơi con người sống.
Nhưng Grosse Fatigue không phải lời than về công nghệ. Nó nhìn công nghệ như bước mới nhất của một thói quen rất cũ: con người luôn muốn gom thế giới vào một chỗ. Ngày trước là tủ kính, là bách khoa thư. Bây giờ là màn hình. Cơn mệt vẫn vậy.
Contemporary Art