Essays · Contemporary Art

Mark Leckey. Fiorucci Made Me Hardcore.

Một đêm nhảy chỉ còn lại trong người đã có mặt.

Mark Leckey, Fiorucci Made Me Hardcore: khung hình tư liệu cũ, người trẻ nhảy trên sàn dưới ánh đèn

Tate · Tate


Một cuộn băng về những đêm nhảy

Fiorucci Made Me Hardcore là một video Mark Leckey làm năm 1999. Nó dựng hoàn toàn từ tư liệu có sẵn: những đoạn phim cũ ghi lại văn hoá sàn nhảy và văn hoá đường phố ở Anh, trải dài từ cuối thập niên 1960 đến cuối thập niên 1980.

Người xem thấy những người trẻ nhảy trong các hội trường lớn của phong trào northern soul, xoay, trượt, bật người lên theo nhạc soul Mỹ. Thấy những nhóm thanh niên đứng tụm ở góc phố, quần áo được chọn kỹ từng chi tiết. Thấy những đám đông đông nghẹt dưới ánh đèn của những đêm nhảy cuối thập niên 1980. Thời trang đổi, âm nhạc đổi, nhưng cơ thể trên sàn thì vẫn cùng một cơn say.

Không có lời dẫn. Không có chú thích năm tháng. Hình ảnh trôi theo nhịp âm thanh, đôi khi chậm lại gần như đứng yên, đôi khi dồn dập như một bản nhạc đang lên đỉnh.

Cắt dán trước thời YouTube

Ngày nay, tìm một đoạn phim cũ về một hộp đêm ở Anh chỉ mất vài giây. Năm 1999 thì không. Những hình ảnh ấy nằm rải rác trong các phim tài liệu truyền hình, băng video gia đình, những cuộn băng được chép đi chép lại. Tìm, gom và dựng chúng là một công việc chậm, gần như sưu tầm.

Vì vậy chất lượng hình trong Fiorucci Made Me Hardcore thô ráp. Có những đoạn nhoè, nhiễu, mất màu. Leckey không sửa chúng cho đẹp. Chính dấu vết của việc chép băng làm cho video có cảm giác của một ký ức: không rõ nét, nhưng rất gần.

Tên tác phẩm mượn từ Fiorucci, nhãn thời trang Ý từng là biểu tượng của sự sành điệu. Chữ hardcore gợi đến thứ nhạc dance dồn dập về sau. Đặt cạnh nhau, cái tên như một câu tự thú nửa đùa nửa thật về việc quần áo và âm nhạc đã nhào nặn cả một thế hệ.

Nhiều năm sau, người ta xem video này và thấy trước nó điều mà internet sẽ làm với ký ức: gom những mảnh rời của đời sống người khác thành một dòng hình ảnh chung mà ai cũng có thể bước vào.

Tôn vinh và soi xét

Theo cách Tate giới thiệu, tác phẩm đi qua lại giữa sự tôn vinh và sự phê bình xã hội, giữa ký ức riêng và ký ức chung, giữa cơn hưng phấn và những giới hạn. Nó chạm đến một câu hỏi phức tạp trong đời sống nước Anh thế kỷ hai mươi: giai cấp và tuổi trẻ.

Những người trên sàn nhảy phần lớn là thanh niên lao động. Ban ngày họ làm ở nhà máy, cửa hàng, công trường. Đêm cuối tuần, họ ăn mặc chỉn chu nhất, đi xa nhất, nhảy lâu nhất. Sàn nhảy là nơi họ tự do trong vài giờ, trước khi thứ Hai quay lại.

Leckey lớn lên ở vùng ven Liverpool, trong một thị trấn gần những nhà máy lớn. Ông từng kể rằng mình rời trường nghệ thuật vì thấy xa lạ với thứ lý thuyết được dạy ở đó, và chỉ quay lại được khi quyết định làm về những gì thuộc về chính mình, về quá khứ và nơi mình lớn lên. Fiorucci Made Me Hardcore là một trong những bước đầu tiên của lối làm ấy.

Một tác phẩm được xem lại mãi

Video nhanh chóng trở thành một tác phẩm được yêu thích đặc biệt, được chiếu lại nhiều lần và nay thuộc bộ sưu tập của Tate. Năm 2019, Afterall xuất bản một cuốn sách của Mitch Speed dành riêng cho nó, trong loạt sách mỗi cuốn chỉ bàn về một tác phẩm. Tate Britain tổ chức buổi chiếu và trò chuyện với Leckey nhân dịp ấy.

Leckey về sau đoạt giải Turner năm 2008 và tiếp tục làm những tác phẩm ghép từ ký ức tìm được, như Dream English Kid năm 2015. Nhưng Fiorucci vẫn là tác phẩm người ta nhắc đầu tiên. Nó gần với video của Arthur Jafa ở chỗ cả hai đều dựng một đời sống tập thể từ những mảnh hình không phải của mình.

Điều khiến nó ở lại có lẽ rất đơn giản. Ai từng nhảy đến sáng cũng biết cảm giác ấy không thể kể lại. Video không kể. Nó chỉ cho thấy những người khác, ở những năm khác, cũng từng như vậy.



Thành viên Penta