Essays · Olfactory Art
Carolee Schneemann. Meat Joy.
Thịt là chất liệu. Mùi là bằng chứng.
Ba đêm diễn trong năm 1964
Meat Joy được diễn lần đầu ở Paris ngày 29 tháng 5 năm 1964, trong Festival de la Libre Expression tại American Center. Chín người biểu diễn. Schneemann là người phụ nữ ở trung tâm, người đàn ông ở trung tâm là Daniel Pommereulle.
Mười ngày sau, ngày 8 tháng 6, tác phẩm sang London, diễn ở Denison Hall với tám người. Tháng 11 cùng năm, từ ngày 16 đến 18, nó về New York, trong chương trình của Judson Dance Theater tại Judson Memorial Church. Lần này chín người, Schneemann vẫn ở giữa, bên cạnh nhà soạn nhạc James Tenney.
Ba thành phố, ba nhóm người, cùng một bộ vật liệu. Cá sống. Gà sống. Xúc xích. Sơn ướt. Nhựa trong. Dây thừng. Cọ. Giấy vụn.
Những gì diễn ra trên sàn
Người biểu diễn bắt đầu bằng những động tác chậm, cởi dần quần áo, nằm xuống, quấn vào nhau. Rồi giấy được tung ra. Rồi sơn được quệt lên da. Rồi cá, gà và xúc xích được thả vào giữa những cơ thể đang lăn.
Không có cốt truyện. Có nhịp: lúc dịu dàng, lúc hoang dại, lúc chính xác, lúc buông thả. Schneemann mô tả tác phẩm như một nghi lễ nhục cảm, dư thừa và tự do, một cuộc ăn mừng xác thịt như chất liệu. Người xem có thể thấy nó gợi cảm, buồn cười, vui, hoặc ghê. Bà để tất cả những phản ứng đó cùng tồn tại.
Schneemann vốn học hội hoạ. Bà gọi những buổi diễn kiểu này là kinetic theater, sân khấu của chuyển động. Trong đầu bà, sàn diễn là một bức tranh lớn, và cơ thể người là cọ, là màu, là mặt vải cùng lúc.
Ở chỗ này, mùi không phải chi tiết phụ. Cá sống có mùi tanh rất nhanh. Gà sống có mùi da và mỡ. Sơn ướt có mùi dung môi. Tất cả đi thẳng vào hàng ghế khán giả, không cần ai giải thích.
Thịt như một chất liệu
Đầu những năm 1960, hội hoạ Mỹ vẫn xoay quanh những người đàn ông đứng trước tấm toan. Schneemann bước vào trong bức tranh. Bà dùng chính cơ thể mình và cơ thể người khác làm chất liệu, đặt cạnh những miếng thịt mua ở chợ.
Đặt thịt người và thịt động vật cạnh nhau là một cử chỉ gây khó chịu. Nó nhắc rằng da người cũng là thịt, cũng ấm, cũng có mùi, cũng sẽ phân huỷ. Cái đẹp và cái tanh không tách được. Người xem không thể chỉ nhìn; họ phải ngửi, phải nghe tiếng giấy sột soạt, phải thấy da dính sơn.
Vì thế Meat Joy thường được nhắc như một mốc của nghệ thuật trình diễn và của nghệ thuật nữ quyền. Nhưng nếu đọc từ phía khứu giác, nó còn là một trong những tác phẩm sớm để mùi của vật sống, vật chết và cơ thể người cùng có mặt trong phòng, không che đậy.
Bản phim và thứ bị mất
Những buổi diễn năm 1964 được quay bằng phim 16mm. Năm 2008, Schneemann tự dựng lại một bản phim tổng hợp từ các đoạn quay gốc, dài chừng mười phút rưỡi, có màu và có tiếng. Đó là cách phần lớn người xem ngày nay biết đến Meat Joy.
Phim giữ được chuyển động, màu sơn, tiếng cười. Phim không giữ được mùi. Người xem màn hình thấy những cơ thể lăn giữa cá và gà mà không ngửi thấy gì. Tác phẩm trở nên sạch hơn, dễ nhìn hơn so với lúc nó xảy ra.
Khoảng trống ấy chính là điều đáng để ý. Meat Joy nhắc rằng một phần của nghệ thuật trình diễn chỉ tồn tại trong căn phòng, trong buổi tối đó, với những người đứng đủ gần. Ở cùng mạch với Janine Antoni và những bức tượng liếm bằng sô cô la, tắm bằng xà phòng, Meat Joy cho thấy cơ thể và vật liệu có thể làm việc với nhau theo cách mà mắt không đủ để hiểu hết.
Olfactory Art