Essays · Contemporary Art

Dan Flavin. untitled (Marfa project).

Màu chỉ hiện ra khi có chỗ để đổ vào.

Dan Flavin, untitled (Marfa project): hành lang doanh trại cũ chắn ngang bởi vách đèn huỳnh quang màu

The Chinati Foundation · The Chinati Foundation


Sáu toà nhà, mười hai hành lang

Trong khuôn viên Chinati Foundation ở Marfa, Texas, có sáu toà nhà thấp, dài, hình chữ U. Đó là những doanh trại lính của đồn quân sự cũ Fort D.A. Russell. Bên trong mỗi toà, ở hai cánh dài của chữ U, là hai hành lang song song.

Dan Flavin chọn đặt tác phẩm của mình vào đúng những hành lang ấy. Mỗi hành lang bị chắn ngang bởi một bức vách ánh sáng, cao kín trần và rộng kín tường. Vách được ghép từ những bộ đèn huỳnh quang dài tám feet, khoảng 2,4 mét, đặt cạnh nhau với khe hở vừa đủ để nhìn xuyên qua.

Người xem không đi qua được bức vách. Họ đứng trước nó, nhìn qua các khe, thấy nửa kia của hành lang ngập một màu khác. Muốn sang phía bên kia, phải quay lại, đi vòng.

Ở cuối mỗi cánh dài có hai cửa sổ. Ánh sáng tự nhiên từ đồng cỏ Texas lọt vào, pha với ánh đèn, và cho người xem một khung nhìn ra phong cảnh rộng bên ngoài.

Hai màu trong một bộ đèn

Chi tiết khiến tác phẩm khác những sắp đặt đèn thông thường nằm ở từng bộ đèn. Mỗi bộ giữ hai bóng khác màu, quay về hai hướng ngược nhau. Một mặt vách chiếu màu này, mặt kia chiếu màu khác. Cùng một bức vách, đứng hai phía thấy hai căn phòng.

Màu được sắp theo trình tự qua sáu toà. Hai toà đầu dùng hồng và lục. Hai toà tiếp theo dùng vàng và lam. Hai toà cuối dùng cả bốn màu.

Đi từ toà này sang toà khác, mắt người xem mang theo màu vừa thấy. Bước ra nắng trưa sau một hành lang lục, mọi thứ có thể ngả hồng trong vài giây. Bước vào một hành lang vàng sau hành lang lam, màu vàng như sáng hơn thực tế. Tác phẩm không nằm gọn trong một toà. Nó nằm trong quãng đi giữa các toà.

Dự án cuối cùng

Flavin bắt đầu bàn về dự án từ đầu thập niên 1980, cùng thời Donald Judd dựng Chinati. Kế hoạch được chốt năm 1996. Cũng năm đó, Flavin qua đời ở Riverhead, New York. Ông sinh năm 1933.

Ông không kịp nhìn thấy tác phẩm hoàn thành. Việc lắp đặt tiếp tục sau khi ông mất, và tác phẩm ra mắt công chúng trong ngày hội mở cửa thường niên của bảo tàng vào tháng 10 năm 2000. Đây là tác phẩm quy mô lớn cuối cùng ông thiết kế.

Có một điều lặng lẽ trong việc đó. Một nghệ sĩ cả đời làm việc với ánh sáng đã để lại tác phẩm lớn nhất của mình dưới dạng một bản vẽ, để người khác bật đèn lên.

Vật liệu mua ở cửa hàng

Từ đầu thập niên 1960, Flavin làm việc gần như chỉ với một vật liệu: đèn huỳnh quang công nghiệp, loại bán sẵn, kích thước chuẩn, màu có hạn. Ông không tự chế bóng đèn, không uốn ống. Ông chọn, sắp, và đặt chúng vào không gian. Những tác phẩm đầu như 'monument' for V. Tatlin đã cho thấy cách làm ấy.

Ở Marfa, cách làm này đạt tới quy mô kiến trúc. Vật liệu vẫn bình thường như ở bất cứ văn phòng nào. Nhưng khi được xếp thành vách, lặp lại qua mười hai hành lang, đặt trong những toà nhà từng dùng cho lính ngủ, nó không còn là đèn văn phòng nữa. Nó là màu có thể đi vào.

Ánh sáng huỳnh quang thường bị coi là lạnh, phẳng, vô cảm. Flavin dùng chính thứ ánh sáng ấy để làm một nơi chậm và trầm, nơi người xem đứng rất lâu trước một bức vách chỉ để nhìn màu trôi sang màu.



Thành viên Penta