Essays · Contemporary Art

Robert Irwin. untitled (dawn to dusk).

Nhìn chậm thì ánh sáng hiện ra.

Robert Irwin, untitled (dawn to dusk): hành lang dài với màn vải mỏng căng từ sàn đến trần và dãy cửa sổ đón ánh sáng tự nhiên

The Chinati Foundation · The Chinati Foundation


Một bệnh viện cũ thành toà nhà của ánh sáng

Trong khuôn viên Chinati Foundation ở Marfa, Texas, có một khu đất từng là bệnh viện của đồn quân sự cũ. Toà nhà bỏ hoang từ lâu. Từ năm 1999, nghệ sĩ Robert Irwin bắt đầu phác thảo và chỉnh sửa một thiết kế cho nơi này. Mười bảy năm sau, tháng 7 năm 2016, tác phẩm mở cửa: untitled (dawn to dusk), không đề, từ bình minh đến hoàng hôn.

Tác phẩm là một toà nhà bê tông hình chữ C, ôm lấy một khoảng sân ở giữa. Dọc hai cánh dài là những dãy cửa sổ nối tiếp. Bậu cửa được nâng cao, nên người đứng bên trong nhìn ra phong cảnh qua những khung ngang, mà Chinati so sánh với tranh phong cảnh Hà Lan.

Bên trong không có tranh, không có tượng, không có gì treo trên tường. Chỉ có phòng, cửa sổ, và ánh sáng tự nhiên đổi theo giờ.

Hai bức màn

Thứ duy nhất Irwin thêm vào không gian là những tấm màn vải mỏng, trong suốt, căng thẳng từ sàn đến trần. Mỗi cánh dài của toà nhà bị chia đôi theo chiều dọc bởi một bức màn: một cánh màn đen, một cánh màn trắng.

Màn vải mỏng có một tính chất lạ. Nhìn thẳng, nó gần như trong suốt. Nhìn nghiêng, nó thành một mặt phẳng mờ. Khi ánh sáng chiếu vào, nó giữ lại một phần, làm không khí trong phòng như đặc lại. Đi dọc hành lang, người xem thấy nửa bên kia của căn phòng lúc rõ lúc mờ, lúc sáng lúc tối.

Màn đen và màn trắng làm cùng một việc theo hai cách ngược nhau. Một bên nuốt bớt ánh sáng, một bên hắt nó ra. Cùng một buổi sáng, hai cánh nhà cho hai cảm giác khác hẳn.

Từ bình minh đến hoàng hôn

Tên tác phẩm là một lịch trình. Toà nhà được làm để xem trong suốt một ngày. Buổi sáng, nắng vào từ một phía, dài và vàng. Giữa trưa, ánh sáng dựng đứng và phẳng. Chiều, nắng đổi sang phía kia, đỏ dần. Mỗi thay đổi ấy hiện lên trên sàn, trên tường, trên màn vải.

Không có công tắc, không có đèn điện điều khiển hiệu ứng. Irwin chỉ quyết định cửa sổ đặt ở đâu, màn căng ở đâu, tường sơn màu gì. Phần còn lại là mặt trời và thời tiết. Ngày âm u cho một tác phẩm. Ngày nắng gắt cho một tác phẩm khác.

Ngoài sân, lối đi bê tông chạy dọc những luống cây nâng cao, viền thép Corten. Hai hàng cây mesquite mọc giữa sân, cùng những cột đá basalt lớn. Bóng cây và bóng đá cũng đổi theo giờ, như một chiếc đồng hồ thứ hai bên ngoài cửa sổ.

Nhìn chính cái nhìn

Robert Irwin thuộc nhóm nghệ sĩ California thường được gọi là Light and Space, những người từ thập niên 1960 làm việc với ánh sáng, không gian và cảm nhận thay vì vật thể. Chinati mô tả dawn to dusk là kết quả của hàng chục năm ông tìm hiểu hành động cảm nhận, qua việc điều chỉnh không gian và ánh sáng.

Câu hỏi của Irwin đơn giản: ta thật sự thấy gì khi nhìn? Phần lớn thời gian, ta nhìn để nhận ra vật, để gọi tên, rồi thôi. Irwin muốn kéo dài khoảnh khắc trước khi gọi tên. Khi không có vật nào để nhận ra, mắt bắt đầu để ý đến những thứ nhỏ hơn: độ ấm của ánh sáng, độ dày của bóng, cách một bức màn làm mờ một góc phòng.

Một người cùng thế hệ, James Turrell, cũng đi theo hướng ấy, như trong Aten Reign ở Guggenheim. Nhưng Turrell thường dựng ánh sáng nhân tạo. Ở Marfa, Irwin chọn chỉ dùng ánh sáng tự nhiên. Toà nhà là của ông. Buổi sáng và buổi chiều thì không của ai.



Thành viên Penta