Essays · Olfactory Art

Dana El Masri. From Memory to A Sign.

Quê nhà không nằm trên bản đồ. Nó nằm trong mũi.

Dana El Masri, From Memory to A Sign: gốm, hoa khô và vật thể có mùi tại IAO Gallery, Los Angeles

Institute for Art and Olfaction · Institute for Art and Olfaction


Mười bảy năm trong một căn phòng

From Memory to A Sign, tên tiếng Ả Rập là من ذكرى إلى علامة, là triển lãm của Dana El Masri tại IAO Gallery, phố Chung King, Los Angeles, từ ngày 4 tháng 9 đến 23 tháng 10 năm 2026. Buổi khai mạc diễn ra tối ngày 4 tháng 9.

Triển lãm gom các tác phẩm làm từ năm 2009 đến năm 2026. Mười bảy năm. Chất liệu gồm gốm, hoa, âm thanh và mùi hương. Bên cạnh đó là những mảnh thiên nhiên El Masri nhặt được ở nhiều quốc gia, qua nhiều năm.

Trang giới thiệu gọi triển lãm là một kho lưu trữ sống. Chữ sống quan trọng. Một kho lưu trữ thường đóng lại: hồ sơ đã xong, vật đã nằm yên trong hộp. Ở đây, hoa vẫn khô dần, mùi vẫn bay hơi, âm thanh vẫn vang lên mỗi lần có người bước vào. Ký ức không được đóng khung. Nó tiếp tục thay đổi trước mắt người xem.

Một người sống ở nhiều nơi

Dana El Masri mang dòng máu Ai Cập và Liban. Bà sinh ra ở Budapest, lớn lên ở Dubai, từng sống ở Montreal và New York, và hiện sống ở Los Angeles. Bà học ngành truyền thông, rồi học chế tác nước hoa tại Grasse Institute of Perfumery ở Pháp vào năm 2010.

Năm 2014, El Masri lập Jazmin Saraï, một dòng nước hoa và dầu thơm làm theo mẻ nhỏ, không phân biệt nam nữ. Bà làm việc ở chỗ giao nhau giữa mùi hương, âm nhạc và những câu chuyện văn hoá, và thường chất vấn cách nhìn lấy châu Âu làm trung tâm trong ngành nước hoa.

Một cuộc đời như vậy khó trả lời câu hỏi quen thuộc: bạn từ đâu đến? Không có một thành phố nào đủ để làm câu trả lời. Có lẽ vì thế, triển lãm không cố vẽ một bản đồ. Nó xếp những mảnh vật nhặt được cạnh nhau, và để người xem tự thấy rằng quê nhà có thể là nhiều nơi cùng lúc.

Chữ ngoại lai

Trong ngôn ngữ của ngành nước hoa phương Tây, chữ ngoại lai xuất hiện rất thường. Nó được gắn cho những nguyên liệu đến từ nơi xa: trầm, nhựa thơm, gia vị, hoa từ các xứ nóng. Chữ ấy hứa hẹn một chuyến đi, một điều bí ẩn, một thế giới khác với thế giới của người mua.

Nhưng chữ ngoại lai luôn nói từ một chỗ đứng. Thứ lạ với người này là thứ quen với người kia. Mùi hoa trong một khu vườn ở Cairo không lạ với người lớn lên trong khu vườn ấy. Nó chỉ trở thành lạ khi được đóng chai, dán nhãn và bán cho người ở nơi khác.

From Memory to A Sign dùng khứu giác để đặt câu hỏi về định nghĩa ấy. Khi những mùi thường bị gọi là ngoại lai được trình bày như ký ức của một con người cụ thể, chúng thôi là một hình ảnh bán hàng. Chúng trở lại là thứ chúng vốn là: dấu vết của một nơi, của một buổi chiều, của một người.

Đó cũng là cách triển lãm nói về những câu chuyện bản sắc bị dịch chuyển. Người sống xa quê thường bị nhìn như người ngoài ở nơi mới, và có khi cũng thành người ngoài ở nơi cũ. Mùi là một trong số ít thứ đi theo họ mà không cần giấy tờ.

Từ ký ức đến dấu hiệu

Tên triển lãm gợi một chuyển động. Một ký ức là điều riêng, mờ, dễ mất. Một dấu hiệu là điều có thể đọc được, chỉ đường được, chia sẻ được. Đi từ cái này sang cái kia là việc mà một người nghệ sĩ làm với đời sống của mình.

Những mảnh gốm, những cành hoa, những đoạn âm thanh trong phòng là các dấu hiệu như vậy. Mỗi cái từng là một khoảnh khắc riêng. Đặt vào phòng trưng bày, chúng trở thành thứ người lạ có thể đứng trước và nhận ra một điều gì đó của chính họ.

El Masri cho rằng mùi hương có thể khiến con người cảm thấy mình được nhìn thấy, và có thể gắn kết họ với nhau. Ở một triển lãm về sự dịch chuyển, ý ấy có trọng lượng riêng. Người xem có thể không từng sống ở Dubai hay Budapest. Nhưng họ biết cảm giác ngửi thấy một mùi ở nơi xa và bỗng thấy mình như về nhà.

Mùi đi qua biên giới cũng là đề tài của Oswaldo Maciá ở Santa Fe, nơi những tấm bản đồ khổ lớn lần theo đường di chuyển của mùi trên khắp hành tinh. El Masri làm một bản đồ nhỏ hơn: bản đồ của một người.



Thành viên Penta