Essays · Contemporary Art
Doris Salcedo. Untitled.
Khoảng trống bị lấp đầy vẫn là một khoảng trống.
Tate · Tate
Một món đồ không còn dùng được
Untitled, năm 1998, là một tác phẩm của Doris Salcedo trong bộ sưu tập của Tate. Chất liệu được ghi đơn giản: gỗ, xi măng và kim loại. Đó là một món đồ gỗ gia đình, loại đồ ta vẫn thấy trong phòng ngủ hay phòng khách, nhưng bên trong đã bị đổ đầy xi măng.
Nhìn từ xa, nó vẫn là đồ đạc. Lại gần, người xem thấy xi măng lấp vào những chỗ lẽ ra để trống: ngăn kéo, khoang tủ, khe cửa. Không gì mở được. Không gì chứa được nữa. Món đồ đã mất chức năng của nó, và trở thành một khối nặng, câm lặng.
Salcedo, sinh năm 1958 ở Bogotá, làm loạt tác phẩm đồ gỗ đổ xi măng này trong suốt thập niên 1990. Có những chiếc tủ, những chiếc bàn, những chiếc ghế. Tất cả đều không có tên riêng. Tất cả đều mang tên Untitled.
Từ lời kể của người ở lại
Colombia trải qua nhiều thập kỷ xung đột vũ trang. Rất nhiều thường dân bị giết, bị bắt đi, hay mất tích mà không để lại dấu vết. Gia đình họ ở lại với những câu hỏi không có lời đáp, và với đồ đạc của người đã đi.
Tác phẩm của Salcedo trong những năm 1990 bắt nguồn trực tiếp từ lời kể của những nạn nhân thường dân ấy. Bà lắng nghe người ở lại. Bà không kể lại câu chuyện của họ bằng hình ảnh bạo lực. Bà chọn đồ vật trong nhà, những thứ gần gũi nhất với đời sống hằng ngày.
Một chiếc tủ từng đựng quần áo của ai đó. Một chiếc bàn từng có người ngồi ăn. Khi người ấy không còn, đồ đạc vẫn ở đó, như chờ. Salcedo lấy chính sự chờ ấy, và làm nó đông cứng lại.
Xi măng như một lời im lặng
Xi măng là vật liệu của công trường, của nền móng, của những bức tường. Nó không thuộc về bên trong một ngôi nhà. Khi nó được đổ vào lòng một chiếc tủ, hai thế giới va vào nhau: đời sống riêng tư và một thứ gì đó lạnh, cứng, không thể xoay chuyển.
Trong một số tác phẩm của loạt này, những khe hở, vết nứt trên mặt gỗ được trám kín bằng xi măng trắng. Có khi một món đồ này bị ép vào món đồ khác. Kết quả là những vật thể gợi một cảm giác vắng mặt rất nặng, gần với một đài tưởng niệm, dù không có một cái tên nào được khắc lên.
Người xem không được kể chuyện gì cả. Không có ảnh nạn nhân, không có ngày tháng, không có địa danh. Chỉ có một vật. Và chính vì không được kể, người xem phải tự đứng lại, tự hỏi: ai đã từng dùng món đồ này, và họ đang ở đâu?
Vì sao đáng nhớ
Salcedo tiếp tục đặt câu hỏi làm nghệ thuật trong thời chiến nghĩa là gì. Năm 1995 bà làm Atrabiliarios, với những chiếc giày của phụ nữ mất tích. Năm 2007 bà làm Shibboleth, một vết nứt dài chạy dọc sàn Turbine Hall của Tate Modern. Mỗi tác phẩm là một cách khác để chạm vào cùng một vết thương.
Đặt cạnh House của Rachel Whiteread, ta thấy hai cách dùng bê tông để giữ lại một ngôi nhà. Whiteread đổ bê tông vào lòng một căn nhà sắp bị phá, giữ lại hình dạng khoảng không bên trong. Salcedo đổ xi măng vào đồ đạc, lấp kín khoảng không ấy. Một bên làm lộ ra sự trống rỗng. Một bên chôn nó xuống.
Untitled không đòi người xem hiểu Colombia. Nó chỉ đặt một món đồ quen thuộc trước mặt họ, đã bị làm cho không thể dùng, và để sự quen thuộc ấy làm phần việc còn lại.
Contemporary Art