Essays · Olfactory Art

Ed Ruscha. Chocolate Room.

Mực in cũng có thể là một mùi.

Ed Ruscha, Chocolate Room: bốn bức tường lợp kín những tờ giấy in lụa màu nâu sô cô la, xếp chồng mép như ngói

LACMA; © Ed Ruscha · LACMA Unframed (Los Angeles County Museum of Art)


Một tuýp sô cô la trong siêu thị

Câu chuyện bắt đầu từ một kệ hàng. Ed Ruscha tình cờ thấy những tuýp sô cô la dạng sệt trong siêu thị. Chúng trông giống hệt tuýp sơn dầu. Với một người đã quen làm việc với mực in và tranh in lụa, sự giống nhau ấy đủ để thành một câu hỏi: nếu thứ này cũng được ép ra từ tuýp, liệu nó có in được không?

Năm 1970, Ruscha được mời tham gia gian Mỹ tại Venice Biennale lần thứ 35. Căn phòng ông nhận là phòng dành cho in ấn. Ông trả lời câu hỏi của mình ở đó. Sô cô la Nestlé được in lụa lên 360 tờ giấy, rồi những tờ giấy ấy được dán kín bốn bức tường.

Không có hình. Không có chữ. Chỉ có một màu nâu phủ đều, lặp lại tờ này sang tờ khác, như một lớp ngói lợp từ sàn lên trần.

Ruscha nổi tiếng với những bức tranh chữ, những cây xăng, những cuốn sách ảnh về đường phố Los Angeles. Trong khoảng thời gian này ông cũng thử in bằng nhiều chất liệu hữu cơ thay cho mực. Chocolate Room là lúc chất liệu ấy lớn bằng cả một căn phòng.

Căn phòng không đứng yên

Một bức tranh in lụa bình thường khô là xong. Sô cô la thì không bao giờ khô hẳn. Mùa hè ở Venice nóng và ẩm. Căn phòng toả mùi ngọt, bề mặt giấy mềm đi theo thời tiết, và kiến tìm đến.

Người xem không chỉ đứng nhìn. Họ ngửi được căn phòng trước khi kịp hiểu nó. Mùi sô cô la là mùi của bánh kẹo, của quầy tạp hoá, của tuổi thơ. Nó không thuộc về bảo tàng. Đặt nó lên tường gian quốc gia ở một triển lãm lớn là đặt một thứ đời thường vào nơi trang trọng nhất.

Tác phẩm vì thế không cố định. Nó thay đổi theo ngày, theo nhiệt độ, theo người đến. Bề mặt nâu hôm khai mạc không phải bề mặt nâu hôm đóng cửa.

Đó cũng là lý do Chocolate Room không thể được cất vào kho rồi mang ra treo lại. Mỗi lần trưng bày, căn phòng phải được làm lại từ đầu.

Làm lại một căn phòng ngọt

Năm 2003, Museum of Contemporary Art ở Los Angeles mua tác phẩm. MoMA ở New York giữ một tờ giấy đơn lẻ từ căn phòng ở Venice, ghi là Untitled (Chocolate Sheet). Một tờ giấy nâu, đứng một mình, trở thành dấu vết của cả một căn phòng đã không còn.

Năm 2024, trong triển lãm hồi cố ED RUSCHA / NOW THEN tại LACMA, từ 7 tháng 4 đến 6 tháng 10, căn phòng được dựng lại ở tầng hai toà BCAM. Theo LACMA, người làm lần này dùng khoảng 100 pound sô cô la Bỉ, in trên giấy trắng bóng, cùng xưởng in gia đình La Paloma Fine Arts ở địa phương. Việc in diễn ra ngay trên sàn phòng trưng bày, cạnh nơi lắp đặt.

Những tờ giấy được xếp chồng mép lên nhau, giống cách lợp mái của một căn nhà gỗ kiểu California. Mỗi lần dựng lại là một lần thử: nhiệt độ bao nhiêu, lớp sô cô la dày bao nhiêu, giấy nào giữ được. Người xem được bước vào, được ngửi, nhưng không được nếm.

Chất liệu ấy không dừng ở Ruscha. Năm 1994, Anya Gallaccio phủ tường phòng trưng bày bằng sô cô la đen trong Stroke, và để người xem cào lên đó. Hai căn phòng cách nhau hơn hai mươi năm cùng hỏi một điều: một bức tường có thể ngọt đến đâu trước khi nó thôi là tường.

Hơn năm mươi năm sau Venice, câu hỏi của Ruscha vẫn còn nguyên. Một tác phẩm là cái gì, khi chất liệu của nó mềm đi, bay mùi, và phải được làm mới mỗi lần xuất hiện? Có lẽ tác phẩm không nằm ở tờ giấy. Nó nằm ở khoảng không khí đầy mùi ngọt giữa bốn bức tường.



Thành viên Penta