Essays · Olfactory Art

Sylvie Fleury. Aura Soma.

Dầu và nước nằm cạnh nhau, không bao giờ thành một.

Sylvie Fleury, Aura Soma: 102 lọ nhỏ chứa dầu và nước nhiều màu xếp thành hàng

Museum Tinguely, Basel · Museum Tinguely


Một bức tường lọ màu

Aura Soma là một tác phẩm năm 2002 của Sylvie Fleury, nghệ sĩ Thuỵ Sĩ sinh ở Genève. Nó gồm 102 lọ nhỏ, mỗi lọ 50 ml, xếp thành hàng, đi kèm bốn hộp đèn chiếu sáng.

Trong mỗi lọ là dầu và nước. Hai chất này không hoà vào nhau, nên mỗi lọ tự chia thành hai tầng màu, trên một màu, dưới một màu. Các lọ khác nhau về màu, và cũng khác nhau về mùi.

Nhìn từ xa, tác phẩm giống một kệ hàng trong cửa hàng mỹ phẩm. Nhìn gần, nó giống một bảng màu của hoạ sĩ, chỉ là màu được đóng chai thay vì bóp ra từ tuýp. Ánh đèn từ các hộp đèn làm chất lỏng sáng lên, như thể mỗi lọ có một nguồn sáng riêng bên trong.

Tác phẩm hiện thuộc bộ sưu tập nghệ thuật Mercedes-Benz. Năm 2015, nó được trưng bày tại Museum Tinguely ở Basel, trong triển lãm Belle Haleine, The Scent of Art.

Cái tên mượn từ một trào lưu

Aura-Soma là tên một hệ thống thương mại có thật. Trong hệ thống ấy, người tư vấn xác định lọ dầu và nước nào hợp với tính cách của từng khách. Mỗi tổ hợp màu và mùi vì thế được coi như một bức chân dung riêng của một con người.

Fleury lấy nguyên cái tên ấy làm tên tác phẩm. Theo bảo tàng Tinguely, tác phẩm bàn về những hiện tượng thời thượng quanh tâm linh, và những trào lưu dùng mùi hương để tìm sự cân bằng cho tinh thần. Những trào lưu ấy, vào đầu những năm 2000, đã thành một thị trường lớn với cửa hàng, sản phẩm và ngôn ngữ riêng.

Fleury không làm phóng sự về thị trường ấy. Bà làm một việc khác: bà lấy vật của nó, đặt vào phòng trưng bày, và để người xem tự thấy chúng trông như thế nào khi không còn lời tư vấn đi kèm.

Không còn ai đọc màu cho mình, các lọ chỉ còn là các lọ. Đẹp, sáng, nhiều màu. Và lặng im về ý nghĩa.

Giữa kệ hàng và bảo tàng

Sylvie Fleury nổi tiếng với cách đưa đồ tiêu dùng vào nghệ thuật: túi mua sắm, mỹ phẩm, đồ thời trang, những thứ gắn với ham muốn mua sắm và vẻ ngoài. Aura Soma nằm trong mạch ấy. Nhưng nó cũng nói chuyện với lịch sử nghệ thuật.

Cách các lọ được xếp thành khối đều đặn gợi đến những tác phẩm treo tường của Donald Judd, nhà điêu khắc tối giản người Mỹ, người thích những đơn vị giống nhau lặp lại. Bộ sưu tập Mercedes-Benz còn đọc tác phẩm như một bảng màu ba chiều, theo truyền thống nghệ thuật cụ thể và kiến tạo, nơi màu được nghiên cứu như một chất liệu thuần tuý.

Như vậy, cùng một bức tường lọ có thể được đọc theo hai cách. Như một kệ hàng của trào lưu tâm linh. Hoặc như một tác phẩm tối giản về màu. Fleury không bắt người xem chọn. Bà để hai cách đọc tồn tại cùng lúc, như dầu và nước trong mỗi lọ: nằm sát nhau mà không hoà vào nhau.

Sự quan tâm của Fleury đến những thứ huyền bí không dừng ở tác phẩm này. Con lắc, hình ảnh thiền định, đèn màu cũng xuất hiện trong ngôn ngữ của bà. Bà dùng chúng như dùng một chiếc túi hàng hiệu: như những vật mà xã hội đã gắn thêm ý nghĩa.

Mùi trong một tác phẩm để nhìn

Aura Soma trước hết là một tác phẩm để nhìn. Màu, ánh sáng, nhịp lặp của các lọ. Nhưng việc các lọ mang mùi khác nhau làm nó thuộc về cả nghệ thuật khứu giác. Nó từng đứng giữa những tác phẩm về mùi của hơn bốn mươi nghệ sĩ tại Belle Haleine, trên diện tích hơn 1.200 mét vuông.

Ở đó, Aura Soma đặt ra một câu hỏi riêng: mùi đi cùng màu thì nói gì? Trong ngành mỹ phẩm, màu của chất lỏng thường được chọn để gợi mùi trước khi ta ngửi. Hồng cho hoa, xanh cho sự tươi mát, vàng cho cam chanh. Mắt đoán trước mũi.

Tác phẩm của Fleury làm lộ ra thói quen ấy. Trước 102 lọ màu, người xem không thể không đoán. Và chính việc đoán cho thấy ta đã học từ quảng cáo bao nhiêu điều về cách một mùi phải trông ra sao.



Thành viên Penta