Essays · Olfactory Art

Sean Raspet tại Various Small Fires.

Mùi rừng, nhưng rêu thì do người viết lại.

Sean Raspet tại Various Small Fires: giàn bìm bìm leo trên ba khung chữ nhật trong sân và tấm rêu toả mùi trong phòng

Photo for Hyperallergic · Hyperallergic


Một khu vườn xếp hàng

Năm 2021, Sean Raspet có triển lãm cá nhân đầu tiên ở Los Angeles, tại gallery Various Small Fires trên đại lộ North Highland, Hollywood. Triển lãm kéo dài tới ngày 11 tháng 9 năm ấy.

Người xem bước vào sân trước. Ở đó, những dây bìm bìm leo lên ba khung giàn hình chữ nhật, xếp cạnh nhau. Nhà phê bình Caroline Ellen Liou viết trên Hyperallergic rằng chúng đứng như một bộ tranh ba tấm theo lối tối giản. Một số tác phẩm trong đó mang tên Orange Noah Morning Glory.

Bên trong, các chậu cây được treo thành hàng, khoảng cách đều đặn. Trong một phòng có một bình khí CO2. Ở phía sau, một tấm rêu thỉnh thoảng phả ra một làn mùi hoắc hương rất nhẹ.

Tất cả được bày gọn gàng, gần như vô trùng. Không có đất vương vãi, không có lá rụng. Thiên nhiên hiện ra như một mẫu vật trong phòng thí nghiệm, và đó là chủ ý.

Ba dự án, một chất liệu

Theo Various Small Fires, triển lãm gồm ba dự án liên quan tới nhau, và chất liệu chung của chúng là carbon: tăng lên, luân chuyển, và được thu giữ.

Dự án thứ nhất là các loài cây đã được cho tiếp xúc với phóng xạ và các chất gây đột biến hoá học, để tạo ra những đột biến gen ngẫu nhiên. Thông cáo của triển lãm mô tả đây là những thử nghiệm do nghệ sĩ tiến hành, nhằm tìm những biến đổi có thể giúp cây thích nghi tốt hơn với khí hậu đang thay đổi.

Dự án thứ hai là một tấn CO2 đã được lấy ra khỏi khí quyển bằng công nghệ thu khí trực tiếp từ không khí. Trong phòng trưng bày, nó chỉ là một bình khí. Nhưng nó đại diện cho một lượng không khí khổng lồ đã được lọc qua.

Dự án thứ ba là tấm rêu. Đây là một hệ thống lọc không khí sinh học, làm từ rêu đã được biến đổi gen bằng cách đưa vào gen của cây hoắc hương và một số loài hoa. Rêu liên tục tạo ra các phân tử patchoulol và linalool, cho một mùi đất, thoảng hoa, gợi đến mặt đất trong rừng.

Mỗi dự án rút carbon khỏi khí quyển ở một quy mô và một nhịp khác nhau. Cây làm chậm, máy làm nhanh, rêu vừa lọc vừa toả mùi.

Trưng bày thiên nhiên nghĩa là gì

Câu hỏi này là tựa bài viết của Hyperallergic, và cũng là câu hỏi triển lãm để lại. Ta quen nghĩ văn minh và thiên nhiên là hai phía đối lập. Raspet bày chúng chung một phòng mà không phân biệt được đâu là phía nào.

Raspet vốn làm việc với phân tử mùi từ lâu. Ở những dự án trước, như Residuals, anh đã hứng không khí của chính phòng gallery trong bảy ngày, rồi cô đặc mùi nền ấy lên tường. Không khí, thứ ta coi là trống, hoá ra có mùi và có thể được thu giữ. Ở Various Small Fires, anh quay lại với không khí, nhưng lần này qua sinh vật sống. Rêu không còn chỉ là rêu. Nó là một bộ máy sinh hoá được lập trình để phả ra một mùi cụ thể.

Điều đó có thể làm người xem khó chịu, hoặc tò mò, hoặc cả hai. Mùi hoắc hương ấy dễ chịu. Nhưng biết nguồn gốc của nó, ta phải tự hỏi: mùi rừng ta yêu có còn là mùi rừng không, nếu con người viết ra nó?

Theo nhà phê bình, triển lãm cài những vấn đề chính trị quan trọng vào chính bầu không khí ta hít thở. Carbon, khí hậu, di truyền: đó là những đề tài lớn, nhưng ở đây chúng hiện ra dưới dạng một làn mùi nhẹ ở cuối phòng. Triển lãm đáng nhớ vì nó không lên tiếng. Nó để không khí nói.



Thành viên Penta